KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 11.
W ramce przedstawiono równania reakcji zachodzące podczas pośredniego jodometrycznego oznaczania
Ilustracja przedstawia dwa równania chemiczne umieszczone w ramce.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pośrednia jodometria polega na tym, że oznaczany składnik wywołuje wydzielenie jodu z jodków, a dopiero powstały I2 miareczkuje się tiosiarczanem. W typowym układzie przedstawianym w takich równaniach analitem jest miedź (Cu(II)), a jod i tiosiarczan pełnią role odczynników w reakcji i titranta.

Pełne wyjaśnienie:

W pośrednim oznaczaniu jodometrycznym nie miareczkuje się bezpośrednio oznaczanego składnika. Zamiast tego oznaczany składnik reaguje z jodkiem (I-) w taki sposób, że powstaje wolny jod (I2). Następnie ilość wydzielonego jodu wyznacza się klasycznym miareczkowaniem roztworem tiosiarczanu sodu.

Dlatego, gdy w "ramce" znajdują się równania typu: (1) reakcja analitu z jodkiem prowadząca do wydzielenia I2, a potem (2) reakcja I2 z tiosiarczanem, to pytanie "podczas pośredniego jodometrycznego oznaczania …" dotyczy tego składnika, który inicjuje wydzielenie jodu. W typowej, szkolnej procedurze jest to miedź (najczęściej Cu(II)), która utlenia jodek do jodu, sama ulegając redukcji.

  • miedzi – to poprawny wybór, bo jest analitem: jej zawartość wyznacza się na podstawie ilości jodu wydzielonego w reakcji z I- i zużytego następnie przez S2O32-.
  • jodu – jod jest tu najczęściej produktem pośrednim (wydzielanym) i jednocześnie substancją miareczkowaną, ale nie jest "oznaczanym składnikiem" w schemacie pośrednim.
  • jodku potasu – jodek jest odczynnikiem dostarczającym I-, z którego wydziela się I2. To reagent, a nie analit.
  • tiosiarczanu(VI) sodu – w praktyce chodzi o tiosiarczan (S2O32-) używany jako titrant do miareczkowania jodu. Jest to roztwór mianowany, którego zużycie służy do obliczeń, ale sam nie jest oznaczanym składnikiem próbki.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu widzisz układ "wydzielenie I2" + "miareczkowanie tiosiarczanem", zapytaj: co spowodowało powstanie I2? Odpowiedź na to pytanie zwykle jest tym, co się oznacza metodą pośrednią.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Jodometria to miareczkowanie redoks, w którym oznaczaną ilość jodu (I2) wyznacza się przez miareczkowanie roztworem tiosiarczanu. Jod może być dodany lub wydzielony w reakcji pośredniej, a wynik oblicza się ze zużycia titranta.
W oznaczaniu pośrednim analit nie jest miareczkowany bezpośrednio. Najpierw reaguje on z jodkiem, powodując wydzielenie I2. Dopiero powstały jod miareczkuje się tiosiarczanem. Ilość analitu wynika stechiometrycznie z ilości zużytego tiosiarczanu.
Tiosiarczan jest wygodnym titrantem, bo reaguje szybko i stechiometrycznie z jodem, a punkt końcowy można wyznaczać wskaźnikiem skrobiowym. Dzięki temu zużycie tiosiarczanu jest bezpośrednio powiązane z ilością jodu w kolbie.
Oznacza to, że reakcją miareczkowania jest redukcja I2 do I- przez tiosiarczan. Niezależnie od tego, czy jod był dodany, czy powstał w reakcji analitu z jodkiem, to właśnie ilość I2 jest "mierzona" w titracji.
Jodek potasu jest źródłem jonów I-. W reakcji z odpowiednim utleniaczem (np. jonami metalu o wyższym stopniu utlenienia) jodek ulega utlenieniu, a wydziela się I2. To etap generowania jodu do późniejszego miareczkowania.
Analit to składnik próbki, którego zawartość ma zostać wyznaczona. Odczynniki (jodek, tiosiarczan, wskaźnik) są dodawane w znanych warunkach, aby wywołać reakcję i umożliwić pomiar. W pośredniej jodometrii analit zwykle stoi "przed" etapem wydzielenia I2.
Tak, jeżeli w próbce znajduje się jod (lub równoważna ilość związku uwalniającego jod), można go bezpośrednio miareczkować tiosiarczanem. W oznaczaniu pośrednim jod jest wytwarzany z jodku podczas reakcji z analitem, a nie pochodzi pierwotnie z próbki.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie analitu z titrantem (tiosiarczanem), traktowanie jodu jako "oznaczanego", bo jest miareczkowany, oraz ignorowanie faktu, że w metodzie pośredniej miareczkowanie dotyczy produktu reakcji. Warto zawsze prześledzić kolejność etapów.
Skrobię zwykle dodaje się pod koniec miareczkowania, gdy roztwór ma już blady kolor. Zbyt wczesne dodanie może utrudnić osiągnięcie punktu końcowego, bo kompleks jod-skrobia bywa trwały. Punkt końcowy to zanik niebieskiego zabarwienia.
W jodometrii zachodzi reakcja utleniania i redukcji: jod (I2) jest redukowany do jodku (I-), a tiosiarczan jest utleniany do odpowiedniego produktu. Bilans elektronowy i stechiometria redoks decydują o przeliczeniu zużycia titranta na ilość analitu.
info

Około 36% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Pośrednia jodometria polega na tym, że oznaczany składnik wywołuje wydzielenie jodu z jodków, a dopiero powstały I2 miareczkuje się tiosiarczanem."

Źródła:

  • ChemLibreTexts: Iodometric Titrations (Analytical Chemistry) – https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry - dostęp 2026-02-18
  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book): hasła "iodometry" oraz "iodimetry" – https://goldbook.iupac.org/ - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik z analizy miareczkowej (dział: miareczkowania redoks, jodometria)
  • Zestaw zadań/arkuszy egzaminacyjnych z analizą miareczkową dla technika analityka
  • Notatki z reakcji tiosiarczanu z jodem i typowych schematów oznaczeń pośrednich

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego