KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 12.
W trzech probówkach umieszczono roztwory: wodorotlenku sodu, chlorku sodu i kwasu octowego. W celu identyfikacji zbadano ich odczyn za pomocą uniwersalnego papierka wskaźnikowego, a następnie fenoloftaleiny. Barwy wskaźników w badanych roztworach przedstawiono w tabeli:
Ilustracja przedstawia tabelę z wynikami analizy chemicznej trzech roztworów umieszczonych w probówkach.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uniwersalny papierek wskaźnikowy pozwala odróżnić roztwór kwaśny, obojętny i zasadowy na podstawie barwy w tabeli.
Fenoloftaleina pozostaje bezbarwna w roztworach kwaśnych i obojętnych, a w zasadowym przyjmuje malinowe zabarwienie, więc z tabeli wynika, że probówka 3 zawiera NaOH.

Pełne wyjaśnienie:

Identyfikacja trzech roztworów (NaOH, NaCl, kwas octowy) opiera się na ich odczynie i tym, jak reagują z dwoma wskaźnikami.

Uniwersalny papierek wskaźnikowy daje barwę zależną od pH, więc pozwala rozpoznać, czy badany roztwór jest kwaśny, obojętny czy zasadowy. W zestawie: kwas octowy powinien dać odczyn kwaśny, chlorek sodu typowo odczyn zbliżony do obojętnego, a wodorotlenek sodu odczyn zasadowy. Dlatego już po samym papierku można wskazać tę probówkę, która ma barwę odpowiadającą odczynowi zasadowemu (zgodnie z przedstawioną tabelą).

Fenoloftaleina jest wskaźnikiem, który w roztworach kwaśnych i obojętnych pozostaje bezbarwny, natomiast w roztworach zasadowych przyjmuje różowe/malinowe zabarwienie. Z tego powodu sama fenoloftaleina zwykle nie wystarcza do rozróżnienia roztworu NaCl i kwasu octowego, bo oba mogą pozostać bezbarwne. Jest natomiast bardzo przydatna do potwierdzenia obecności zasady.

Stwierdzenie "Po zastosowaniu tylko uniwersalnego papierka wskaźnikowego można stwierdzić, że w probówce nr 3 był roztwór wodorotlenku sodu" jest poprawne, jeśli tabela pokazuje, że probówka 3 miała barwę odpowiadającą odczynowi zasadowemu. Pozostałe zdania są błędne, gdy przypisują konkretną substancję na podstawie wskaźnika, który nie rozróżnia danych przypadków (np. fenoloftaleina dla roztworu obojętnego i kwaśnego), albo gdy wyciągają zbyt daleko idące wnioski o pH (np. "pH powyżej 9") bez jednoznacznego wskazania tego zakresu w tabeli barw.

  • Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, co każdy wskaźnik potrafi odróżnić, a dopiero potem przypisuj substancje do probówek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uniwersalny papierek wskaźnikowy zmienia barwę zależnie od pH roztworu. Dzięki temu można w przybliżeniu ocenić, czy roztwór ma odczyn kwaśny, obojętny czy zasadowy oraz porównać intensywność odczynu, zestawiając kolor ze skalą barw.
Fenoloftaleina to wskaźnik kwasowo-zasadowy: w roztworach kwaśnych i obojętnych pozostaje bezbarwna, a w roztworach zasadowych przyjmuje różowe/malinowe zabarwienie. Dlatego dobrze potwierdza obecność zasady, ale nie rozróżnia kwasu od roztworu obojętnego.
Fenoloftaleina zwykle nie barwi się ani w roztworze obojętnym (np. NaCl), ani w słabym kwasie (np. kwas octowy) – w obu przypadkach może pozostać bezbarwna. Do rozróżnienia tych dwóch roztworów potrzebny jest wskaźnik z barwą zależną od pH w zakresie kwaśnym, np. papierek uniwersalny.
Dla roztworu zasadowego fenoloftaleina daje zabarwienie różowe/malinowe. Uniwersalny papierek wskaźnikowy pokazuje barwy odpowiadające wysokiemu pH (zależnie od skali producenta, zwykle przejście w stronę barw "zasadowych"). Na egzaminie zawsze opieraj się na podanej skali/tabeli barw.
Odczyn obojętny oznacza pH około 7 (w typowych warunkach). W zadaniach szkolnych często kojarzy się z roztworami soli mocnego kwasu i mocnej zasady (np. NaCl), które zwykle nie zmieniają barwy fenoloftaleiny. Jednak rozpoznanie wymaga porównania z barwą na papierku uniwersalnym.
Najpierw użyj uniwersalnego papierka: wskaże, która probówka jest kwaśna (kwas octowy), obojętna (NaCl) i zasadowa (NaOH). Potem użyj fenoloftaleiny: probówka z zasadą powinna się zabarwić, a pozostałe pozostać bezbarwne. Kluczowa jest zgodność z tabelą barw.
Nie, uniwersalny papierek daje przybliżoną ocenę pH na podstawie koloru. Jest dobry do szybkiej identyfikacji odczynu, ale nie daje precyzji pH-metru. W zadaniach egzaminacyjnych dokładność zależy od tego, jak szczegółowa jest dołączona skala/tabela barw.
Częsty błąd to przypisywanie konkretnej substancji na podstawie wskaźnika, który nie rozróżnia danych przypadków (np. fenoloftaleina dla kwasu i roztworu obojętnego). Inny błąd to nadinterpretacja barwy papierka jako "pH > 9" bez jednoznacznej skali. Pomaga sprawdzenie, co naprawdę wynika z obserwacji.
W typowych zadaniach szkolnych NaCl jest solą pochodzącą od mocnego kwasu i mocnej zasady, więc w wodzie nie powoduje wyraźnej zmiany pH i roztwór jest bliski obojętnemu. Na egzaminie przyjmuje się to jako założenie upraszczające, chyba że zadanie podaje inne warunki.
Utrwal zakresy działania wskaźników (co rozróżniają, a czego nie), przećwicz interpretację tabel barw i pamiętaj o typowych przykładach: zasada (NaOH), sól obojętna (NaCl), słaby kwas (kwas octowy). Na egzaminie czytaj uważnie, czy wniosek dotyczy "tylko papierka", "tylko fenoloftaleiny" czy obu naraz.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 40% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Fenoloftaleina" https://pl.wikipedia.org/wiki/Fenoloftaleina - accessed 2026-03-01
  • Wikipedia (EN): "Universal indicator" https://en.wikipedia.org/wiki/Universal_indicator - accessed 2026-03-01
  • Wikipedia (PL): "pH" https://pl.wikipedia.org/wiki/PH - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Podstawy chemii ogólnej: rozdział o kwasach, zasadach i pH
  • Materiały dydaktyczne o wskaźnikach kwasowo-zasadowych i ich zakresach zmiany barwy
  • Instrukcje laboratoryjne: identyfikacja roztworów na podstawie wskaźników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego