KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 33.
W układzie cyfrowym, którego schemat ideowy pokazano na rysunku przeprowadzono pomiary stanów logicznych na wyjściach poszczególnych bramek. Na podstawie tych wyników można stwierdzić, że uszkodzeniu uległ układ
Ilustracja przedstawia schemat ideowy układu cyfrowego złożonego z kilku bramek logicznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wskazać uszkodzony układ, porównuje się stany zmierzone z oczekiwanymi z tablic prawdy. Dla wejść 0 i 1: AND daje 0, XOR daje 1, a OR z tych sygnałów daje 1 — to zgadza się z pomiarami. Do U4 (NAND) trafia 1 i 1, więc na wyjściu powinno być 0, a zmierzono 1, więc uszkodzona jest U4.

Pełne wyjaśnienie:

W diagnostyce układów cyfrowych najprostsza metoda to porównanie stanów zmierzonych na kolejnych wyjściach z tym, co wynika z funkcji logicznych bramek oraz z połączeń na schemacie. Jeśli wcześniejsze stopnie działają poprawnie, a błąd pojawia się dopiero na wyjściu kolejnego bloku, to właśnie ten blok jest najbardziej prawdopodobnym miejscem uszkodzenia.

W układzie podano na wejścia wartości: górą 0, dołem 1.

  • U1 (AND): 0 AND 1 = 0. Pomiar na wyjściu U1 wynosi 0, więc U1 działa prawidłowo.
  • U2 (XOR): 0 XOR 1 = 1 (XOR daje 1, gdy wejścia są różne). Pomiar na wyjściu U2 wynosi 1, więc U2 działa prawidłowo.
  • U3 (OR) otrzymuje sygnały z U1 i U2: 0 OR 1 = 1. Pomiar na wyjściu U3 wynosi 1, więc U3 również działa prawidłowo.
  • U4 (NAND) otrzymuje na wejścia sygnały z U3 i U2, czyli 1 oraz 1. Dla NAND: 1 NAND 1 = NOT(1 AND 1) = NOT(1) = 0. Oczekiwany stan na wyjściu U4 to więc 0.

Ponieważ na wyjściu U4 zmierzono 1 zamiast oczekiwanego 0, wniosek jest jednoznaczny: uszkodzeniu uległ układ U4. Taki objaw może wynikać np. z uszkodzenia stopnia wyjściowego bramki lub wewnętrznego zwarcia, które powoduje "zawieszenie" wyjścia w stanie wysokim mimo poprawnych stanów na wejściach.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • U1 – jego wyjście jest zgodne z funkcją AND dla podanych wejść.
  • U2 – wyjście jest zgodne z XOR (wejścia różne).
  • U3 – wyjście jest zgodne z OR dla sygnałów z U1 i U2.

Wskazówka egzaminacyjna: przy bramkach z negacją (NAND, NOR) łatwo o błąd nieuwagi. Zawsze zapisuj krok po kroku: najpierw wynik bramki bazowej (AND/OR), a potem negację.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bramka NAND to negacja bramki AND: na wyjściu daje 0 tylko wtedy, gdy wszystkie jej wejścia mają stan 1. W każdym innym przypadku (gdy co najmniej jedno wejście to 0) na wyjściu będzie 1.
XOR (suma modulo 2) daje 1, gdy wejścia są różne. Dla pary 0 i 1 wynik to 1. Częsty błąd to traktowanie XOR jak OR, ale OR daje 1 także dla 1 i 1, a XOR wtedy daje 0.
1) Wyznacz oczekiwane stany z tablic prawdy dla każdej bramki. 2) Porównaj je z pomiarami na wyjściach. 3) Szukaj pierwszego miejsca, gdzie wynik się nie zgadza, przy poprawnych wejściach. Ten blok jest najbardziej prawdopodobnie uszkodzony.
Wyjścia U1, U2 i U3 są zgodne z funkcjami AND, XOR i OR dla zadanych stanów. Do U4 trafiają dwa stany 1, więc NAND powinien dać 0. Skoro pomiar pokazuje 1, a wejścia U4 są poprawne, to rozbieżność powstaje wewnątrz U4.
Najczęściej pomija się negację na wyjściu (kółko na symbolu) albo "odruchowo" liczy się wynik jak dla AND/OR bez odwrócenia. Pomaga zapis: najpierw policz AND/OR, a dopiero potem zaneguj wynik (0→1, 1→0).
W praktyce nie zawsze, ale w zadaniach egzaminacyjnych zwykle przyjmuje się pojedynczą usterkę. Jeśli U1–U3 dają wyniki zgodne z tablicami prawdy dla mierzonych wejść, a błąd pojawia się dopiero na U4, to najbardziej logiczny wniosek to uszkodzenie U4.
Trzeba prześledzić połączenia na schemacie: wejścia bramki to przewody doprowadzone do jej symbolu. W tym zadaniu U4 dostaje sygnały z wyjścia U3 i z wyjścia U2, więc do oceny U4 używa się wyników pomiarów właśnie z tych węzłów.
Najczęściej używa się sondy logicznej, multimetru (dla wolnych sygnałów DC), oscyloskopu (dla przebiegów zmiennych w czasie) lub analizatora stanów logicznych. W diagnostyce ważne jest też odniesienie do poziomów logicznych danej rodziny układów.
OR daje 1, gdy co najmniej jedno wejście jest równe 1, więc 0 OR 1 = 1. AND daje 1 tylko gdy wszystkie wejścia są równe 1, więc 0 AND 1 = 0. To podstawowa różnica sumy i iloczynu logicznego.
Opanuj tablice prawdy bramek (AND, OR, XOR, NAND) i ćwicz analizę prostych układów kombinacyjnych. Na egzaminie rób notatki pośrednie: wpisuj oczekiwany stan na każdym wyjściu i porównuj z pomiarem. To minimalizuje błędy nieuwagi.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Aby wskazać uszkodzony układ, porównuje się stany zmierzone z oczekiwanymi z tablic prawdy."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Bramka logiczna", sekcje: AND, OR, XOR, NAND: https://pl.wikipedia.org/wiki/Bramka_logiczna (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (EN), "NAND gate", opis działania i tablica prawdy: https://en.wikipedia.org/wiki/NAND_gate (accessed: 2026-02-18)
  • M. Morris Mano, Michael D. Ciletti, "Digital Design", rozdział o bramkach logicznych i układach kombinacyjnych (podstawy tablic prawdy), Pearson (konkretne wydanie zależne od publikacji)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw techniki cyfrowej (tablice prawdy bramek, układy kombinacyjne)
  • Karty katalogowe (datasheet) typowych układów z bramkami logicznymi (np. rodziny 74xx/40xx) – opis funkcji i poziomów logicznych
  • Zestawy ćwiczeń z analizy układów kombinacyjnych i diagnostyki metodą pomiaru węzłów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego