KWALIFIKACJA ELM4 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 32.
W układzie elektropneumatycznym przedstawionym na rysunku po wciśnięciu przycisku S0 tłoczyśko siłownika 1A1 wysuwa się, natomiast nie wraca, mimo iż przekaźnik czasowy K2 odliczył czas 10 sekund. Powodem wadliwej pracy układu może być usterka polegająca na
Ilustracja przedstawia schemat układu elektropneumatycznego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika automatyka
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Brak powrotu tłoczyska po upływie 10 s sugeruje, że sygnał sterujący dla ruchu powrotnego nie dociera do elementu wykonawczego. Jeśli wysuw działa, to zasilanie i część sterowania są sprawne, a najbardziej prawdopodobna jest przerwa w obwodzie cewki odpowiedzialnej za powrót (tor A2/L- dla Y2).

Pełne wyjaśnienie:

W typowym układzie elektropneumatycznym z siłownikiem dwustronnego działania wysuw i powrót realizuje zawór rozdzielający sterowany elektrycznie (najczęściej dwie cewki lub jedna cewka i sprężyna). Skoro po wciśnięciu S0 tłoczysko siłownika 1A1 wysuwa się, oznacza to, że:

  • część pneumatyczna (zasilanie powietrzem, siłownik, przewody) umożliwia ruch w przynajmniej jednym kierunku,
  • co najmniej jeden tor elektryczny sterowania (od S0 do cewki odpowiedzialnej za wysuw) działa poprawnie.

Objaw: brak powrotu mimo odliczenia 10 s przez przekaźnik czasowy K2, wskazuje na problem w torze, który ma wysterować ruch powrotny po czasie. Sam fakt, że K2 "odliczył" czas, nie oznacza jeszcze, że prąd rzeczywiście popłynął przez cewkę zaworu. Najczęstszym mechanizmem takiej usterki jest przerwa w obwodzie wykonawczym (np. uszkodzony przewód, zacisk, złącze) w gałęzi zasilającej cewkę powrotną.

Dlatego odpowiedź "nieciągłości połączenia -Y2:A2/L-." jest logicznie spójna z objawami: jeżeli w obwodzie cewki Y2 brakuje ciągłości na powrocie (L-), cewka nie zostanie zasilona nawet wtedy, gdy styk przekaźnika czasowego K2 przełączy się prawidłowo. Zawór pozostanie w położeniu odpowiadającym wysuwowi, a tłoczysko nie wróci.

Pozostałe odpowiedzi są mniej trafne w kontekście podanego symptomu:

  • "nieciągłości połączenia -Y1:A2/L-." – taka usterka zwykle uniemożliwiłaby zadziałanie kierunku sterowanego przez Y1. Ponieważ wysuw następuje, przerwa w torze cewki odpowiedzialnej za wysuw jest mało prawdopodobna (chyba że Y1 nie odpowiada za wysuw w danym schemacie, ale wtedy kluczowe jest, która cewka realizuje powrót).
  • "niesprawności czujnika B1." – uszkodzony czujnik może blokować sekwencję, ale objaw "brak powrotu po czasie" częściej wynika z braku wysterowania cewki. Czujnik zwykle odpowiada za warunek przejścia między etapami, a nie za fizyczne zasilenie cewki w obecności poprawnego sygnału czasowego.
  • "niesprawności czujnika B2." – analogicznie: awaria krańcówki/czujnika może zatrzymać cykl, lecz jeżeli logika układu ma wymusić powrót po 10 s, to kluczowe jest, czy obwód cewki powrotnej jest elektrycznie domknięty.

W praktyce diagnostycznej po takim objawie sprawdza się kolejno: napięcie na zaciskach cewki podczas próby powrotu, ciągłość przewodów do L- i L+, stan zacisków oraz ewentualnie samą cewkę. To pozwala odróżnić błąd logiki (czujniki, styki K2) od typowej usterki okablowania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej Y1/Y2 oznacza cewkę elektrozaworu (element wykonawczy), która po zasileniu przełącza rozdzielacz pneumatyczny. W praktyce Y1 i Y2 odpowiadają dwóm kierunkom przełączenia zaworu, np. wysuwowi i powrotowi siłownika, zależnie od konkretnego schematu.
Najczęstsza przyczyna to brak wysterowania toru powrotu: przerwa w okablowaniu, brak zasilania cewki, uszkodzona cewka lub nieaktywna logika sterowania. Jeśli wysuw działa, to pneumatyka i część elektryki są sprawne, więc diagnozę zawęża się do gałęzi odpowiedzialnej za powrót.
W czasie próby powrotu zmierz napięcie na zaciskach cewki (np. multimetrem) i porównaj z napięciem znamionowym układu. Jeśli przekaźnik czasowy zadziałał, a napięcia na cewce nie ma, szukaj przerwy w przewodach, stykach pośrednich lub na torze L- / L+.
Taki zapis opisuje zaciski cewki i sposób podłączenia do zasilania. W wielu schematach A1/A2 to końcówki cewki, a L- oznacza biegun powrotny (0 V) zasilania DC. Przerwa w torze A2/L- może uniemożliwić przepływ prądu przez cewkę.
Nie zawsze. Czujniki zwykle pełnią rolę warunków logicznych (np. potwierdzenie położenia), więc ich awaria może zatrzymać sekwencję. Jednak gdy objaw wskazuje na brak przełączenia zaworu mimo zadziałania czasu, częściej winny jest tor wykonawczy: cewka, okablowanie lub zasilanie, a nie sam czujnik.
Przekaźnik czasowy realizuje opóźnienie lub podtrzymanie sygnału. Po spełnieniu warunku startu odlicza nastawiony czas i dopiero wtedy przełącza swoje styki, co ma uruchomić kolejny etap, np. powrót siłownika. Jeśli styki przełączają, ale cewka nie reaguje, problem bywa w obwodzie cewki.
Typowy objaw to brak reakcji zaworu na sygnał sterujący: nie słychać "kliknięcia" przełączenia, a siłownik nie zmienia kierunku. Często jeden kierunek działa (druga cewka jest sprawna), a drugi nie. Pomiar napięcia i ciągłości przewodów szybko potwierdza przerwę.
Jeśli siłownik wykonuje poprawnie jeden ruch (np. wysuw), to zasilanie pneumatyczne i mechanika są w dużej części sprawne. Wtedy brak drugiego ruchu częściej wynika z elektryki: brak zasilenia odpowiedniej cewki, przerwa w przewodzie lub problem w sterowaniu. Pneumatykę warto sprawdzić, gdy oba kierunki są wadliwe.
Dwie cewki stosuje się, gdy zawór ma dwa stabilne położenia przełączane elektrycznie (bistabilnie) lub gdy każda cewka odpowiada za jedno przełączenie. W takich układach usterka jednej cewki lub jej obwodu może powodować, że zawór "zostaje" w ostatnim położeniu i siłownik nie wraca.
Częste błędy to mylenie oznaczeń cewek (Y1 vs Y2), zakładanie że zadziałanie przekaźnika czasowego gwarantuje ruch siłownika oraz pomijanie torów zasilania L+ i L-. Pomaga metoda: wyznacz etap ruchu, wskaż element wykonawczy dla tego etapu, a potem prześledź cały obwód jego zasilania.
info

Eksperci podkreślają: "Brak powrotu tłoczyska po upływie 10 s sugeruje, że sygnał sterujący dla ruchu powrotnego nie dociera do elementu wykonawczego."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z elektropneumatyki (sekcje: zawory 5/2, cewki, schematy sterowania czasowego)
  • Instrukcje serwisowe producentów elektrozaworów (diagnostyka cewek i okablowania)
  • Zestawy ćwiczeń egzaminacyjnych z czytania schematów ELM.1 (czujniki, przekaźniki, obwody L+ i L-)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego