KWALIFIKACJA ELE5 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 18.
W układzie, którego schemat zamieszczono na rysunku, sprawdzono cztery różne urządzenia ochronne różnicowoprądowe. Wyniki wskazań amperomierza (IA) w momencie zadziałania urządzenia zestawiono w tabeli. Które urządzenie ochronne jest sprawne?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny oraz tabelę z wynikami pomiarów dla różnych urządzeń ochronnych
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sprawny RCD powinien zadziałać w zakresie 0,5×IΔN < IΔ ≤ IΔN.
Po przeliczeniu IA z A na mA: 0,24 A = 240 mA. Dla IΔN = 300 mA dopuszczalny zakres to 150–300 mA, więc 240 mA spełnia wymaganie. Pozostałe urządzenia wyłączają dopiero powyżej swojego IΔN.

Pełne wyjaśnienie:

Wyłącznik różnicowoprądowy (RCD) służy do ochrony przed porażeniem poprzez wykrycie prądu różnicowego (upływu) i odłączenie zasilania po przekroczeniu progu. Kluczowe jest rozróżnienie dwóch wielkości: IΔN (prąd znamionowy zadziałania) oraz I zmierzony w chwili zadziałania (tu: wskazanie amperomierza IA w obwodzie wymuszającym upływ).

Zgodnie z podanym kryterium oceny sprawności, prąd zadziałania powinien mieścić się w przedziale:
0,5×IΔN < IΔ ≤ IΔN.
To oznacza dwa warunki jednocześnie: urządzenie nie powinno być "nadwrażliwe" (zadziałanie poniżej 0,5×IΔN), ale też musi zadziałać nie później niż przy IΔN (zadziałanie powyżej IΔN jest nieprawidłowe).

W tabeli występują różne jednostki: IΔN podano w mA, a IA w A. Trzeba więc przeliczyć: 1 A = 1000 mA.

  • Dla urządzenia o IΔN = 300 mA zakres dopuszczalny wynosi 150–300 mA. Wskazanie 0,24 A to 240 mA, czyli mieści się w zakresie. To oznacza, że urządzenie spełnia wymaganie.
  • Wartość 0,02 A to 20 mA. Przy IΔN = 10 mA dopuszczalny zakres to 5–10 mA, więc 20 mA jest za wysokie (zbyt późne zadziałanie).
  • Wartość 0,04 A to 40 mA. Przy IΔN = 30 mA dopuszczalny zakres to 15–30 mA, więc 40 mA jest za wysokie.
  • Wartość 0,15 A to 150 mA. Przy IΔN = 100 mA dopuszczalny zakres to 50–100 mA, więc 150 mA jest za wysokie.

Najczęstsza pułapka egzaminacyjna polega na pominięciu przeliczenia A→mA albo na mylnym założeniu, że samo zadziałanie oznacza sprawność. W tym zadaniu sprawność wynika wyłącznie z porównania z właściwym przedziałem dla danego IΔN.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
RCD to urządzenie ochronne, które porównuje prądy w przewodach roboczych (np. L i N). Gdy pojawi się prąd upływu do ziemi i suma prądów przestanie się zgadzać, RCD wyłącza obwód. Jego celem jest ograniczenie skutków porażenia i ryzyka pożaru od prądów upływu.
IΔN to wartość prądu różnicowego, przy której RCD ma obowiązek zadziałać (czyli wyłączyć). Nie jest to prąd obciążenia urządzeń. Na egzaminie IΔN traktuj jako próg związany z prądem upływu, a nie z mocą silnika czy prądem fazowym.
Na tabliczkach i w tabelach IΔN bardzo często podaje się w mA (np. 30 mA, 300 mA), a pomiary mogą być zapisane w A (np. 0,04 A). Bez przeliczenia łatwo o błąd rzędu 1000×. Zasada: 0,24 A = 240 mA, 0,02 A = 20 mA.
Porównaj zmierzony prąd zadziałania z zakresem dopuszczalnym: 0,5×IΔN < IΔ ≤ IΔN. Jeśli zadziała dopiero powyżej IΔN, jest "za mało czuły" i nie spełnia wymagania. Jeśli zadziała poniżej 0,5×IΔN, może być nadwrażliwy i powodować niepożądane wyłączenia.
Nie. RCD może zadziałać, ale przy prądzie niezgodnym z wymaganiami. Dla oceny sprawności liczy się, przy jakim prądzie nastąpiło wyłączenie w porównaniu do IΔN. Na egzaminie zawsze sprawdzaj zakres, a nie sam fakt wyłączenia.
Dla IΔN = 300 mA obliczasz dolną granicę: 0,5×300 mA = 150 mA. Górna granica to 300 mA. Dopuszczalny przedział zadziałania wynosi więc 150–300 mA (z warunkiem "powyżej 150 mA" i "nie więcej niż 300 mA").
Zbyt wczesne zadziałanie oznacza nadwrażliwość. W praktyce mogłoby to powodować częste, przypadkowe wyłączenia od niewielkich, dopuszczalnych upływów lub zakłóceń. Dlatego kryterium obejmuje także dolną granicę, aby zachować selektywność i stabilność pracy instalacji.
W praktyce spotyka się m.in. 10 mA, 30 mA, 100 mA, 300 mA i 500 mA. Niższe wartości częściej stosuje się do ochrony ludzi, a wyższe do ochrony przeciwpożarowej lub wybranych obwodów. Na egzaminie kluczowe jest poprawne porównanie wyniku pomiaru z właściwym IΔN.
Najczęściej: pomylenie mA z A, błędne utożsamienie IΔN z prądem obciążenia, przyjęcie że "zadziałał = sprawny", oraz nieuwzględnienie dolnej granicy 0,5×IΔN. Pomaga prosta procedura: przelicz jednostki → policz 0,5×IΔN → sprawdź, czy wynik mieści się w przedziale.
Ćwicz szybkie przeliczenia A↔mA, zapamiętaj regułę zakresu 0,5×IΔN do IΔN i trenuj na krótkich tabelach z wynikami. Warto też rozumieć schemat testu: rezystor wymusza upływ do PE, a amperomierz pokazuje prąd w chwili zadziałania. To pozwala uniknąć mylenia wielkości.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Sprawny RCD powinien zadziałać w zakresie 0,5×IΔN &lt; IΔ ≤ IΔN.Po przeliczeniu IA z A na mA: 0,24 A = 240 mA."

Źródła:

  • PN-EN 61008-1, norma dotycząca wyłączników różnicowoprądowych bez wbudowanego zabezpieczenia nadprądowego (RCCB) – wymagania i badania
  • PN-EN 61009-1, norma dotycząca wyłączników różnicowoprądowych z wbudowanym zabezpieczeniem nadprądowym (RCBO) – wymagania i badania

Materiały:

  • Norma PN-EN 61008-1 (wymagania i badania RCD bez zabezpieczenia nadprądowego)
  • Norma PN-EN 61009-1 (wymagania i badania RCD z zabezpieczeniem nadprądowym)
  • Podręczniki/kompendia z zakresu ochrony przeciwporażeniowej i urządzeń RCD

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego