KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2008

PYTANIE NR 37.
W układzie na rysunku dioda LED świeci niezależnie od podanego napięcia wejściowego. Napięcie wyjściowe Uwy = 0 V. Który element w układzie mógł ulec uszkodzeniu?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią pytania egzaminacyjnego związanego z kwalifikacjami
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Jeśli dioda LED świeci niezależnie od napięcia wejściowego, a jednocześnie napięcie wyjściowe wynosi 0 V, wskazuje to na nieprawidłowe "wymuszenie" stanu przez element sterujący.
W typowym układzie kluczowania takim elementem jest tranzystor, którego uszkodzenie (np. zwarcie) może powodować świecenie LED mimo zmian Uwe.

Pełne wyjaśnienie:

W układach, w których dioda LED jest sterowana sygnałem wejściowym, zwykle występuje element wykonawczy (klucz) oraz elementy pomocnicze (rezystory polaryzujące i/lub ograniczające prąd). Objawy podane w zadaniu są dwa:

  • LED świeci niezależnie od podanego napięcia wejściowego – czyli sterowanie przestaje mieć wpływ na stan LED.
  • Uwy = 0 V – wyjście jest "ściągnięte" do masy albo nie potrafi osiągnąć stanu wysokiego.

W typowym rozwiązaniu kluczem jest tranzystor (bipolarny lub MOSFET). Gdy taki tranzystor ulegnie uszkodzeniu, często przyjmuje postać zwarcia w strukturze (przebicie złącza lub zwarcie kanału). Skutkiem może być stałe przewodzenie w gałęzi z LED (LED świeci stale), a punkt wyjściowy jest utrzymywany w stanie niskim, co daje pomiar 0 V.

Dlaczego pozostałe elementy są mniej prawdopodobne w świetle opisanych objawów:

  • "Rezystor R2" – uszkodzenie rezystora (przerwa lub zmiana wartości) zwykle zmienia prąd/polaryzację, ale nie zawsze daje jednocześnie stałe świecenie LED i wymuszenie Uwy=0 V. Częściej skutkuje brakiem świecenia, migotaniem albo zależnością od Uwe.
  • "Rezystor R1" – podobnie: rezystor w torze bazy/bramki lub w torze LED może ograniczyć prąd albo odciąć sterowanie. Stałe świecenie "niezależnie od Uwe" częściej wskazuje na zwarcie elementu aktywnego niż na pasywną zmianę rezystancji (choć zależy to od topologii z rysunku).
  • "Dioda LED" – uszkodzona LED najczęściej nie świeci (przerwa) albo świeci słabiej/niestabilnie; zwarcie LED powoduje raczej zanik świecenia, bo element przestaje emitować światło, a prąd płynie obejściem. Samo uszkodzenie LED nie tłumaczy dobrze sytuacji, w której wyjście ma stale 0 V, jeśli nie ma w układzie innego zwarcia.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawia się sformułowanie "działa niezależnie od sygnału sterującego", najpierw sprawdź element, który ma nad tym sterowaniem kontrolę (klucz/driver) oraz typowe tryby jego uszkodzeń (zwarcie/przebicie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To znaczy, że sygnał sterujący (Uwe) nie wpływa już na prąd diody LED. W praktyce wskazuje to na usterkę w torze sterowania (np. element kluczujący przewodzi stale) albo na błędne połączenie, które omija sterowanie.
Jeśli tranzystor w układzie ma "ściągać" wyjście do masy, jego przebicie lub zwarcie może utrzymywać wyjście stale w stanie niskim. Wtedy mierzymy 0 V na wyjściu, a obciążenie (np. LED) może świecić mimo zmian sygnału wejściowego.
Najczęstsze tryby to: zwarcie złącza/kanaliku (element przewodzi cały czas), przerwa (brak przewodzenia), albo znaczny wzrost prądów upływu. Objawy zależą od topologii, ale zwarcie często "uniezależnia" układ od sterowania.
Zwykle uszkodzona LED nie świeci (przerwa) lub świeci nietypowo, ale "świecenie cały czas" częściej wynika z tego, że prąd jest stale dostarczany przez tor sterowania. Zwarcie LED powoduje przepływ prądu bez emisji światła, więc samo zwarcie nie tłumaczy świecenia.
Rezystor najczęściej ogranicza prąd diody LED, aby nie uległa uszkodzeniu. Może też ustalać polaryzację węzła sterującego. Uszkodzenie rezystora zwykle zmienia jasność albo powoduje brak świecenia, a nie stabilne świecenie niezależne od sterowania.
Przerwa zwykle powoduje brak przepływu prądu (np. LED gaśnie, wyjście "wisi" lub przyjmuje stan przypadkowy). Zwarcie wymusza stały stan (np. stale 0 V lub stale przewodzenie). W zadaniach egzaminacyjnych "zawsze działa" często sugeruje zwarcie.
Pomocne są: pomiar napięć na elektrodach tranzystora względem masy przy różnych Uwe, test diody (dla złączy B-E i B-C w BJT) oraz pomiar rezystancji między elektrodami przy odłączonym zasilaniu. Stałe 0 V na wyjściu wskazuje na wymuszenie stanu.
Najczęściej Uwy jest węzłem wyjściowym stopnia tranzystorowego (np. na kolektorze/drenie) względem masy układu. Kluczowe jest ustalenie punktu odniesienia pomiaru oraz tego, czy wyjście jest obciążone LED, czy prowadzi dalej do kolejnego bloku.
Mogą, ale zwykle pośrednio i zależnie od schematu: np. błędna polaryzacja bazy/bramki może utrzymywać tranzystor stale w stanie włączenia. Jednak w typowej diagnostyce objaw "brak reakcji na sterowanie" w pierwszej kolejności kieruje uwagę na element aktywny (tranzystor).
Ćwicz rozpoznawanie funkcji elementów na schemacie (LED, rezystory, tranzystor), ucz się typowych topologii klucza (low-side/high-side) i przyporządkowuj objawy do usterek (zwarcie/przerwa/przebicie). Pomaga też analiza kilku przykładowych schematów i pomiarów napięć.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 59% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "Sztuka elektroniki", tom 1, rozdziały dotyczące elementów półprzewodnikowych i tranzystorów (diagnostyka zachowania układów kluczujących)
  • Adel S. Sedra, Kenneth C. Smith, "Mikroelektronika", rozdziały o tranzystorach jako przełącznikach oraz analizie usterek (zwarcie/przerwa)

Materiały:

  • Podręcznik z podstaw elektroniki: złącza p-n, LED, tranzystory i praca w układzie klucza
  • Noty aplikacyjne producentów dotyczące sterowania diodami LED tranzystorem
  • Zestawy ćwiczeń z diagnostyki: typowe usterki (przerwa, zwarcie, przebicie) i ich objawy pomiarowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego