KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 24.
W układzie przedstawionym na rysunku po naciśnięciu przycisku S2 zostaje załączony przekaźnik K1, natomiast cewka zaworu Y1 nie została załączona pod napięcie. Najbardziej prawdopdobną przyczyną niesprawności układu jest
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który może być używany w kontekście egzaminu zawodowego z kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skoro po naciśnięciu S2 przekaźnik K1 się załącza, to obwód S2 oraz cewka K1 są sprawne.
Brak zasilenia cewki zaworu Y1 najbardziej wskazuje na przerwę/brak przewodzenia w torze wykonawczym sterowanym zestykami K1, czyli uszkodzenie jednego z jego zestyków, który podaje napięcie na Y1.

Pełne wyjaśnienie:

W diagnostyce układów sterowania kluczowe jest wnioskowanie z obserwacji. Podano, że po naciśnięciu przycisku S2 zostaje załączony przekaźnik K1. To oznacza, że prąd dopływa do cewki K1 i jest ona w stanie zadziałać (wciągnąć zworę). Gdyby występowała przerwa w obwodzie zestyku przycisku S2, przekaźnik K1 nie mógłby się załączyć, bo sygnał sterujący nie dotarłby do jego cewki. Podobnie, gdyby była przerwa w obwodzie cewki przekaźnika K1, również nie obserwowalibyśmy zadziałania K1.

Skoro K1 zadziałał, a mimo to cewka zaworu Y1 nie została załączona pod napięcie, najbardziej prawdopodobne jest uszkodzenie elementu, który łączy te dwa fakty: zestyk (styk) przekaźnika K1 w obwodzie zasilania/sterowania Y1. W typowych układach cewka zaworu jest zasilana przez zestyk NO przekaźnika; jeśli zestyk jest uszkodzony (np. nadpalony, sklejony w pozycji przeciwnej, mechanicznie uszkodzony lub ma przerwę), to mimo poprawnego zadziałania cewki K1 napięcie nie pojawi się na Y1.

Odpowiedź "uszkodzenie obydwu zestyków przekaźnika K1" jest mniej trafna jako "najbardziej prawdopodobna", bo do powstania opisanego objawu wystarczy uszkodzenie tylko tego zestyku, który zasila Y1. Uszkodzenie obu zestyków jest możliwe, ale stanowi zwykle mniej typowy wariant niż awaria jednego toru stykowego.

W praktyce serwisowej potwierdza się to pomiarem: przy zadziałanym K1 sprawdza się obecność napięcia na wyjściu zestyku K1 oraz ciągłość/rezystancję toru stykowego, a także napięcie bezpośrednio na cewce Y1.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że cewka przekaźnika K1 dostała zasilanie i zadziałała (mechanizm przekaźnika przełączył swoje zestyk(i)). W diagnostyce to ważna informacja: tor sterowania do cewki K1 (w tym S2) prawdopodobnie działa, a problem może leżeć w torze stykowym K1 lub dalej, przy obciążeniu.
Gdyby w obwodzie zestyku S2 była przerwa, sygnał nie dotarłby do cewki K1 i przekaźnik nie mógłby się załączyć. Skoro obserwujesz, że K1 jednak zadziałał, to sam przycisk i jego tor (przynajmniej w zakresie uruchomienia K1) nie są pierwszym podejrzanym.
Najczęściej jest to problem w torze, który podaje napięcie na Y1: uszkodzony zestyk przekaźnika (brak przewodzenia), poluzowany przewód na zacisku, przepalony bezpiecznik w obwodzie wykonawczym albo uszkodzenie samej cewki Y1. W tym typie pytania egzaminacyjnego wskazuje się zwykle uszkodzenie zestyku K1.
Jeśli cewka K1 jest uszkodzona, przekaźnik nie zadziała (brak "kliknięcia", brak zmiany położenia zestyków, brak stanu na sygnalizacji). Jeśli cewka działa, a obciążenie nie jest zasilane, sprawdza się napięcie na wyjściu zestyku K1 oraz ciągłość toru stykowego. To szybko rozdziela te dwie przyczyny.
Najpierw sprawdź napięcie na zaciskach cewki Y1 podczas próby załączenia. Następnie sprawdź, czy na wejściu zestyku K1 jest napięcie oraz czy pojawia się ono na wyjściu zestyku przy zadziałanym przekaźniku. Dodatkowo skontroluj połączenia zaciskowe i ewentualne zabezpieczenia w obwodzie Y1.
Jest możliwe, ale zwykle mniej prawdopodobne niż uszkodzenie jednego toru stykowego. Podejrzewa się je, gdy przekaźnik ma kilka niezależnych zestyków użytych w różnych obwodach i żaden z tych obwodów nie działa mimo zadziałania cewki. W tym zadaniu do braku zasilenia Y1 wystarczy awaria jednego zestyku.
Zestyk (styk) to część łączeniowa, która przewodzi lub nie przewodzi prądu w obwodzie obciążenia (np. zasilania Y1). Cewka to element elektromagnetyczny, który po podaniu napięcia powoduje mechaniczne przełączenie zestyków. Cewka steruje, a zestyk wykonuje przełączenie w innym obwodzie.
Typowe objawy to brak zasilania elementu wykonawczego mimo zadziałania przekaźnika, niestabilna praca (przerywanie), nagrzewanie się przekaźnika, ślady nadpaleń lub spadek napięcia na zestykach pod obciążeniem. Często przyczyną jest zużycie styków przy częstym łączeniu lub zbyt dużym prądzie.
Bo o tym, co dokładnie zasila cewkę Y1, decyduje topologia połączeń: czy Y1 jest zasilane przez zestyk NO/NC K1, czy są dodatkowe blokady, zabezpieczenia lub inne styki w szeregu. Bez schematu nie da się jednoznacznie prześledzić toru prądu, dlatego w egzaminach rysunek jest kluczowym źródłem informacji.
Ćwicz czytanie schematów krok po kroku: wyznacz obwód sterowania (co zasila cewkę przekaźnika) i obwód wykonawczy (co zasila element, np. Y1). Trenuj wnioskowanie: jeśli element pośredni zadziałał, to jego zasilanie działa, a szukasz przerwy dalej. Rozwiązuj zadania na przekaźniki, styki NO/NC i elektrozawory.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • PN-EN 60204-1:2018-12, "Bezpieczeństwo maszyn — Wyposażenie elektryczne maszyn — Część 1: Wymagania ogólne" (odniesienia do obwodów sterowania i elementów łączeniowych)
  • IEC 60617 (baza symboli graficznych), symbole przekaźników i zestyków w schematach elektrycznych

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały z elektrotechniki: przekaźniki i styczniki w układach sterowania
  • Materiały dydaktyczne z elektropneumatyki: sterowanie elektrozaworami przez przekaźnik
  • Instrukcje serwisowe producentów przekaźników: opis zestyków NO/NC i typowych uszkodzeń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego