KWALIFIKACJA ELM6 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 22.
W układzie sterowania procesem gięcia, symbolem 1S1 oznaczono zawór 3/2 sterowany
Ilustracja przedstawia schemat układu sterowania procesem gięcia, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie 1S1 odpowiada zaworowi 3/2 z ręcznym sterowaniem przyciskiem (symbol grzybka) i powrotem sprężyną.
Stan normalny wyznacza sprężyna; w tym położeniu zasilanie P jest odcięte, a wyjście A odpowietrzane, więc jest to zawór normalnie zamknięty (NC/NZ).

Pełne wyjaśnienie:

W symbolice pneumatycznej zawór 3/2 ma trzy przyłącza (typowo: P – zasilanie, A – wyjście, R – odpowietrzenie) i dwa położenia pracy. Kluczowe jest poprawne ustalenie, które położenie jest stanem normalnym.

Stan normalny nie oznacza "pierwszego położenia cyklu", tylko położenie, które zawór przyjmuje bez działania sygnału sterującego. Na schematach rozpoznaje się je po sprężynie powrotnej: pole symbolu znajdujące się po stronie sprężyny przedstawia położenie spoczynkowe.

W tym zadaniu element 1S1 ma po jednej stronie symbol przycisku (sterowanie ręczne), a po drugiej stronie sprężynę (powrót). To wyklucza sterowanie elektromagnesem, które ma inny znak graficzny. Następnie analizuje się drogi przepływu w położeniu normalnym: zasilanie P jest zablokowane (oznaczenie odcięcia), natomiast wyjście A jest połączone z R, czyli następuje odpowietrzenie.

Taki układ połączeń w spoczynku jest definicją zaworu normalnie zamkniętego (NC/NZ): w stanie spoczynkowym nie podaje on zasilania z P na A, a po wysterowaniu dopiero zestawia połączenie P→A.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "przyciskiem, normalnie otwarty." – nie zgadza się stan normalny: dla NO w spoczynku P byłoby połączone z A, czego symbol nie pokazuje.
  • "elektromagnesem, normalnie otwarty." – błędny jest zarówno sposób sterowania (to nie cewka), jak i stan normalny (NO).
  • "elektromagnesem, normalnie zamknięty." – stan normalny mógłby pasować, ale sposób sterowania nie: symbol wskazuje sterowanie ręczne przyciskiem, nie elektromagnes.

W praktyce zawory 3/2 NC są często stosowane w funkcjach bezpieczeństwa: po zaniku sterowania układ wraca do stanu bezpiecznego (brak zasilania na A i odpowietrzenie), co jest pożądane np. w cyklu gięcia, dosuwu lub mocowania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
"3/2" oznacza zawór rozdzielający o trzech drogach (np. P, A, R) i dwóch położeniach. W jednym położeniu łączy określone kanały, a w drugim przełącza je inaczej (np. P→A lub A→R), sterując przepływem powietrza w układzie.
Sterowanie ręczne przyciskiem rozpoznaje się po znaku graficznym przycisku (często w formie "grzybka"/półkola) umieszczonym z boku zaworu. To odróżnia je od elektromagnesu, który ma odmienny symbol (typowo prostokątny znak cewki).
Sprężyna oznacza element powrotny, który ustawia suwak w położeniu spoczynkowym, gdy nie działa sygnał sterujący. Dlatego pole symbolu po stronie sprężyny przedstawia stan normalny (bez wysterowania). To podstawowa zasada czytania schematów pneumatycznych.
Zawór normalnie zamknięty (NC/NZ) w stanie spoczynku nie podaje zasilania z P na A. Często w tym stanie wyjście A jest połączone z odpowietrzeniem R, a dopiero po wysterowaniu zawór przełącza się na połączenie P→A. To typowe w funkcjach bezpieczeństwa.
Trzeba odczytać połączenia w stanie normalnym (czyli w polu po stronie sprężyny). Jeśli w tym położeniu P jest połączone z A, zawór jest normalnie otwarty. Jeśli P jest odcięte, a A bywa odpowietrzane do R, to jest normalnie zamknięty.
Nie zawsze. "Normalnie zamknięty" dotyczy zwykle połączenia P→A (zasilanie nie przechodzi na wyjście). W tym samym czasie zawór może mieć otwarte połączenie A→R, czyli odpowietrzać wyjście. Dlatego trzeba analizować cały układ dróg.
Stosuje się go m.in. do sterowania siłownikami jednostronnego działania, inicjowania cyklu pracy oraz w funkcjach bezpieczeństwa. Po zaniku sterowania zawór wraca sprężyną do stanu, w którym zasilanie jest odcięte, a wyjście odpowietrzone, co pomaga zatrzymać lub odciążyć układ.
Najczęstsze pomyłki to: wskazanie złego stanu normalnego (pominięcie sprężyny), mylenie symbolu przycisku z elektromagnesem oraz błędne rozumienie "zamknięty" jako "wszystko zablokowane". Warto zawsze czytać połączenia P–A–R w stanie spoczynkowym.
W konfiguracji NC po zaniku sterowania (np. puszczenie przycisku, awaria sygnału) zawór wraca do położenia, w którym nie zasila wyjścia, a często dodatkowo je odpowietrza. To sprzyja przejściu maszyny do stanu mniej niebezpiecznego (zanik ruchu/siły).
Ćwicz czytanie schematów: zawsze najpierw znajdź sprężynę (stan normalny), potem rozpoznaj typ sterowania (przycisk/cewka), a na końcu sprawdź połączenia P, A i R w obu położeniach. Pomaga też robienie krótkich notatek: "spoczynek: P odcięte, A→R".
info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols for conventional use and data-processing applications (rozdziały dot. symboli zaworów rozdzielających oraz sposobów sterowania i sprężyny powrotnej)
  • PN-EN ISO 1219-1:2013, Układy i elementy hydrauliczne oraz pneumatyczne — Symbole graficzne i schematy — Część 1: Symbole graficzne (sekcje dotyczące zaworów rozdzielających 3/2, sterowania ręcznego i sprężyny)
  • Ilustracja zadania (zweryfikowany opis analizy obrazu): schemat pneumatyczny z elementem 1S1 jako zawór 3/2 sterowany przyciskiem z powrotem sprężyną; w stanie spoczynkowym P odcięte, A odpowietrzane (opis modelu wizyjnego, pewność 100%)

Materiały:

  • PN-EN ISO 1219-1:2013 – tabela/rozdziały dotyczące symboli zaworów rozdzielających i sposobów sterowania
  • Podręcznik do pneumatyki siłowej (rozdział o zaworach rozdzielających 3/2 oraz stanach spoczynkowych)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych ELM.6 z czytania schematów pneumatycznych i elektropneumatycznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego