KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 39.
W urządzeniu mechatronicznym zaobserwowano wyciek oleju spowodowany uszkodzeniem pierścienia uszczelniającego wał przedstawiony na rysunku. Który z wymienionych pierścieni uszczelniających należy zastosować do naprawy, jeżeli zmierzona średnica wału wynosi 48 mm, średnica gniazda 72 mm, a jego głębokość 12 mm?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny pierścienia uszczelniającego wał, który jest elementem urządzenia
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymiar uszczelniacza dobiera się do: średnicy wału (d), średnicy gniazda (D) oraz szerokości/głębokości osadzenia (b).
Skoro d=48 mm, D=72 mm i b=12 mm, to właściwy pierścień ma wymiary 48 × 72 × 12. Pozostałe odpowiedzi mają zamienioną kolejność średnic lub błędną szerokość.

Pełne wyjaśnienie:

Dobór pierścienia uszczelniającego wał (typowo uszczelniacza promieniowego) opiera się na trzech podstawowych wymiarach:

  • d – średnica wewnętrzna, czyli średnica wału, po której pracuje warga uszczelniająca,
  • D – średnica zewnętrzna, czyli średnica gniazda/otworu w obudowie, w którym osadza się uszczelniacz,
  • b – szerokość (wysokość osiowa) uszczelniacza, która powinna odpowiadać głębokości gniazda, aby element został osadzony prawidłowo.

W zadaniu podano pomiary: średnica wału 48 mm, średnica gniazda 72 mm oraz głębokość gniazda 12 mm. To oznacza, że szukany element powinien mieć zapis 48 × 72 × 12, bo tylko taki komplet wymiarów zapewni jednocześnie: prawidłowy kontakt z wałem (d=48), właściwe pasowanie w obudowie (D=72) oraz odpowiednie osadzenie osiowe (b=12).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 72 × 48 × 24 – ma zamienione średnice (sugerowałaby wał 72 mm i gniazdo 48 mm), a dodatkowo szerokość 24 mm nie pasuje do gniazda 12 mm.
  • 72 × 48 × 12 – nadal zamienione średnice; mimo poprawnej wartości 12 na końcu, element nie będzie pasował na wał i do gniazda.
  • 48 × 72 × 24 – średnice są zgodne z pomiarem, ale szerokość 24 mm jest za duża względem głębokości 12 mm, co utrudni/uniemożliwi poprawny montaż i może powodować nieszczelność lub uszkodzenie podczas wciskania.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy pierwsza wartość odpowiada wymiarowi wału (mniejsza średnica), a druga gniazdu (większa średnica). Trzeci wymiar traktuj jako wymiar montażowy – musi pasować do miejsca osadzenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwykle zapis oznacza kolejno: d – średnica wału, D – średnica gniazda w obudowie oraz b – szerokość (wymiar osiowy) uszczelniacza. Dlatego 48 × 72 × 12 dobiera się do wału 48 mm, otworu 72 mm i miejsca osadzenia o głębokości ok. 12 mm.
Pierwszy wymiar odnosi się do średnicy wewnętrznej elementu, czyli powierzchni współpracującej z wałem. To kluczowy parametr, bo decyduje o docisku wargi i szczelności. Drugi wymiar dotyczy obudowy (gniazda), a trzeci – szerokości potrzebnej do poprawnego osadzenia.
Uszczelniacz z odwróconymi średnicami nie będzie pasował mechanicznie: otwór wewnętrzny będzie za duży (brak szczelności na wale) albo średnica zewnętrzna za mała/za duża (nie da się osadzić w gnieździe). Skutkiem jest dalszy wyciek oleju lub uszkodzenie przy montażu.
Trzeci wymiar to szerokość (wymiar osiowy) uszczelniacza. Musi odpowiadać głębokości gniazda lub przewidzianemu miejscu osadzenia. Zbyt duża szerokość może uniemożliwić dosunięcie elementu do oporu, a zbyt mała pogarsza prowadzenie i może sprzyjać nieszczelności lub niewłaściwemu ustawieniu.
Nie. Sama średnica wału to za mało, bo uszczelniacz musi też pasować do gniazda w obudowie (średnica zewnętrzna) oraz do warunków montażu (szerokość). Dodatkowo w praktyce liczy się też typ uszczelnienia, materiał, sprężynka, kierunek wargi i warunki pracy (prędkość, temperatura).
Najczęstsze błędy to: zamiana d i D (wał vs gniazdo), pominięcie trzeciego wymiaru oraz wybór wariantu "z tymi samymi liczbami", ale w złej kolejności. Warto zapamiętać: mniejsza średnica zwykle dotyczy wału, większa – obudowy.
Głębokość gniazda jest istotna zawsze wtedy, gdy uszczelniacz ma się oprzeć na dnie gniazda albo gdy w obudowie przewidziano określone miejsce osadzenia. W praktyce odpowiada ona szerokości uszczelniacza. Jeśli wartości się nie zgadzają, montaż bywa niemożliwy albo nieszczelny.
Należy dobrać uszczelniacz o średnicy zewnętrznej D=72 mm. To zapewnia właściwe osadzenie w otworze obudowy (zwykle z odpowiednim pasowaniem). W praktyce trzeba też ocenić stan gniazda (zarysowania, owalizacja) i dobrać poprawną wersję konstrukcyjną według katalogu.
Najczęściej występują w miejscach, gdzie wał przechodzi przez obudowę z medium smarnym: w przekładniach, motoreduktorach, napędach, pompach, układach hydraulicznych oraz zespołach łożyskowych. Ich zadaniem jest zatrzymanie oleju i ochrona przed wnikaniem brudu do wnętrza zespołu.
Ćwicz rozpoznawanie parametrów: wał (d), gniazdo (D), szerokość (b) oraz czytanie zapisów katalogowych. Rozwiązuj zadania, w których celowo mieszane są kolejności wymiarów. Dodatkowo przejrzyj przykładowe karty katalogowe producentów i zwracaj uwagę na sposób zapisu wymiarów.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Wymiar uszczelniacza dobiera się do: średnicy wału (d), średnicy gniazda (D) oraz szerokości/głębokości osadzenia (b).Skoro d=48 mm, D=72 mm i b=12 mm, to właściwy pierścień ma wymiary 48 × 72 × 12."

Źródła:

  • SKF, "Industrial shaft seals (CR seals)" (katalog/poradnik doboru), sekcja dot. wymiarowania d/D/b, https://www.skf.com/group/products/seals/industrial-seals/power-transmission-seals/rotary-shaft-seals (dostęp: 2026-02-15)
  • Trelleborg Sealing Solutions, "Rotary Seals – Radial Oil Seals" (katalog), opis oznaczeń wymiarów d×D×b, https://www.trelleborg.com/en/seals/products-and-solutions/rotary-seals/radial-oil-seals (dostęp: 2026-02-15)
  • Freudenberg Sealing Technologies (Simrit), "Radial Shaft Seals" (informacje produktowe), zasady doboru i wymiarowania, https://www.fst.com/ (dział: Radial Shaft Seals) (dostęp: 2026-02-15)

Materiały:

  • Katalogi producentów uszczelnień wałów (dobór po d×D×b)
  • Dokumentacje serwisowe/DTR maszyn – rozdziały o uszczelnieniach i wymianie
  • Materiały szkolne z podstaw konstrukcji maszyn: uszczelnienia i pasowania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego