KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 17.
W wyniku ekstrakcji wodą wysuszonego korzenia wymiotnicy otrzymuje się lek w postaci
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ekstrakcja wodą prowadzi do otrzymania wyciągu wodnego. Dla twardszych, zdrewniałych lub bardziej zbitych surowców (np. korzeni) typową postacią uzyskiwaną przez gotowanie/ogrzewanie z wodą jest odwar. Napar dotyczy zwykle delikatniejszych części roślin, a nalewka wymaga alkoholu.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu kluczowe są dwa elementy: ekstrahent (woda) oraz rodzaj surowca (wysuszony korzeń). Jeśli do ekstrakcji używa się wody, otrzymuje się wyciąg wodny, a w praktyce rozróżnia się m.in. napary, odwary i maceraty.

Odwar to wyciąg wodny przygotowywany z surowców twardszych i bardziej zbitych (często takich jak korzenie lub kora) poprzez ogrzewanie/gotowanie surowca z wodą. Taki sposób ułatwia przenikanie składników z surowca do rozpuszczalnika, co odpowiada logice doboru metody do "trudniej oddających" składniki części roślin.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Napar – to również wyciąg wodny, ale typowo sporządzany bez długiego gotowania, częściej dla delikatniejszych surowców. W kontekście "korzenia" jako surowca jest to zwykle mniej trafny wybór.
  • Maceracja – oznacza wytrawianie surowca rozpuszczalnikiem w temperaturze pokojowej przez dłuższy czas. Samo słowo "ekstrakcja wodą" nie przesądza maceracji; w pytaniu oczekuje się klasyfikacji postaci leku, a nie ogólnej techniki kontaktu z rozpuszczalnikiem.
  • Nalewka – jest wyciągiem alkoholowym (najczęściej etanolowym lub wodno-alkoholowym). Skoro w pytaniu podano ekstrakcję wodą, nalewka nie pasuje do wskazanego rozpuszczalnika.

Na egzaminie warto zapamiętać schemat: woda + surowiec twardy (np. korzeń) → odwar, natomiast alkohol → nalewka. Najczęstszy błąd to utożsamienie wszystkich wyciągów wodnych z naparem lub automatyczne wybieranie "maceracji" jako synonimu ekstrakcji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odwar to wyciąg wodny otrzymywany przez ogrzewanie (często gotowanie) surowca roślinnego z wodą. Stosuje się go zwykle do surowców twardszych i bardziej zbitych, np. korzeni lub kory, aby ułatwić przenikanie składników do wody.
Napar przygotowuje się zazwyczaj bez długiego gotowania (np. zalanie gorącą wodą i parzenie), a odwar wymaga ogrzewania surowca z wodą. Różnica wynika głównie z rodzaju surowca i potrzeby intensywniejszej ekstrakcji.
Nalewka to wyciąg roślinny, w którym typowym rozpuszczalnikiem jest alkohol (często etanol) lub mieszanina wodno-alkoholowa. Jeśli w zadaniu podano ekstrakcję wyłącznie wodą, to produkt końcowy nie spełnia definicji nalewki.
Maceracja to sposób otrzymywania wyciągu przez dłuższe wytrawianie surowca rozpuszczalnikiem w temperaturze pokojowej. Może dotyczyć także wody, ale w pytaniach egzaminacyjnych często rozróżnia się ją od odwaru (ogrzewanie) i naparu (krótsze parzenie).
Wskazówką jest połączenie: woda jako ekstrahent oraz twardy surowiec (np. korzeń, kora). W wielu klasyfikacjach szkolnych taki zestaw prowadzi do odpowiedzi "odwar", bo ogrzewanie zwiększa skuteczność ekstrakcji z takich części roślin.
Nie zawsze. Dobór metody zależy od składu surowca i wrażliwości związków czynnych na temperaturę. W zadaniach testowych często stosuje się jednak uproszczoną regułę: korzeń + woda → odwar. W praktyce trzeba uwzględniać zalecenia dla konkretnego surowca.
Najczęściej uczniowie mylą napar z odwarem, bo oba są wyciągami wodnymi. Drugi błąd to wybór "nalewki" przez skojarzenie z preparatem roślinnym, mimo że nalewka wymaga alkoholu. Pomaga zapamiętanie: alkohol → nalewka, twardy surowiec + woda → odwar.
Najważniejsze są: rodzaj rozpuszczalnika (tu: woda) i część rośliny (tu: korzeń). To pozwala odróżnić wyciągi wodne od alkoholowych oraz dobrać typ wyciągu (napar/odwar) do "twardości" surowca.
W zadaniach szkolnych sformułowanie "lek w postaci…" zwykle dotyczy postaci przetworzenia surowca (wyciąg wodny/alkoholowy), a nie gotowego, zarejestrowanego produktu z ulotką. Chodzi o klasyfikację postaci: napar, odwar, macerat lub nalewka.
Stosuj prosty schemat: rozpuszczalnik (woda vs alkohol) + warunki (parzenie/gotowanie/na zimno) + rodzaj surowca (liść/kwiat vs korzeń/kora). Twórz fiszki z przykładami surowców i przypisaną postacią wyciągu.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Ekstrakcja wodą prowadzi do otrzymania wyciągu wodnego."

Materiały:

  • Podręczniki z farmakognozji omawiające metody sporządzania wyciągów (napary, odwary, maceraty, nalewki)
  • Skrypty z technologii postaci leku (część dotycząca wyciągów roślinnych)
  • Materiały dydaktyczne szkoły/CKZ do kwalifikacji technika farmaceutycznego dotyczące surowców roślinnych i przetwarzania

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego