Trójelementowa koncepcja normy prawnej zakłada, że norma może składać się z: hipotezy, dyspozycji i sankcji. W praktyce bardzo ważne jest jednak rozróżnienie: przepis prawny (jednostka redakcyjna tekstu aktu) nie musi zawierać wprost wszystkich elementów normy, natomiast normę często rekonstruuje się z kilku przepisów.
Hipoteza odpowiada na pytanie: kogo dotyczy regulacja i w jakich okolicznościach ma zastosowanie (np. określenie pracownika/pracodawcy, sytuacji faktycznej, przesłanek). Dyspozycja wskazuje, jak należy się zachować: ustanawia nakaz, zakaz albo przyznaje uprawnienie (czyli "co wolno" albo "co trzeba/nie wolno"). Sankcja określa konsekwencje naruszenia normy (np. odpowiedzialność, kara, negatywne skutki prawne).
Odpowiedź "hipotezę i dyspozycję" jest prawidłowa, gdy w analizowanym przepisie widać warunki zastosowania i wskazanie powinnego zachowania, natomiast brak w nim bezpośrednio opisanej sankcji. W prawie pracy jest to częste: przepis formułuje obowiązek lub uprawnienie, a konsekwencje naruszeń mogą wynikać z innych przepisów (np. o odpowiedzialności, wykroczeniach lub roszczeniach).
- Odpowiedź "dyspozycję i sankcję" jest błędna, gdy pomija warunki zastosowania (adresata i okoliczności). W praktyce trudno mówić o sankcji w tym samym przepisie, jeśli przepis nie wskazuje wyraźnie konsekwencji.
- Odpowiedź "hipotezę i sankcję" jest błędna, bo bez dyspozycji nie ma wskazania, jakie zachowanie jest wymagane albo zakazane; sama przesłanka i kara nie opisują treści nakazu/zakazu.
- Odpowiedź "hipotezę, dyspozycję i sankcję" bywa kusząca (bo odpowiada modelowi teoretycznemu), ale w wielu aktach – w tym w przepisach prawa pracy – sankcja nie jest wyrażona wprost w tym samym przepisie. Wtedy wybór trzech elementów jest nadmiernym "dopasowaniem teorii" do tekstu.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw znajdź w przepisie fragment typu "kto/kiedy/w jakiej sytuacji" (hipoteza), potem "co ma zrobić/nie robić" (dyspozycja), a dopiero na końcu sprawdź, czy wprost zapisano konsekwencje naruszenia (sankcję). Jeśli konsekwencji nie ma, sankcji nie przypisuj do tego przepisu.
