KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 13.
Widoczny na mapie uskok jest uskokiem
Ilustracja przedstawia schematyczną mapę geologiczną z zaznaczonym uskokiem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uskok przesuwczy rozpoznaje się na mapie głównie po poziomym przesunięciu granic warstw/jednostek po obu stronach linii uskoku. W uskokach zrzutowych kluczowy jest przede wszystkim składnik pionowy (normalny lub odwrócony), którego efekt na mapie bywa inny niż proste "przesunięcie w bok".

Pełne wyjaśnienie:

Uskok to powierzchnia (lub strefa) nieciągłości, wzdłuż której nastąpiło przemieszczenie bloków skalnych. W praktyce egzaminacyjnej typu "technik geolog" często trzeba rozpoznać typ uskoku na podstawie tego, jak zaburza on układ warstw i granic jednostek na mapie.

Odpowiedź "przesuwczym." jest poprawna, gdy na mapie widać przede wszystkim przemieszczenie poziome (boczne) elementów geologicznych: granice litologiczne, kontakt jednostek lub przebieg tych samych warstw są "przesunięte w bok" po przeciwnych stronach linii uskoku. Taki obraz jest typowy dla uskoku przesuwczego (strike-slip), gdzie składowa ruchu równoległa do kierunku biegu uskoku dominuje nad składową pionową.

Odpowiedź "nożycowym." bywa myląca terminologicznie, bo w potocznym użyciu może kojarzyć się z "ścinaniem". W klasyfikacji typów uskoków na mapach egzaminacyjnych zwykle rozróżnia się przede wszystkim przesuwcze (ruch poziomy) oraz zrzutowe (ruch pionowy: normalny lub odwrócony). Jeśli na mapie kluczowym sygnałem jest boczne przesunięcie granic, właściwszym wyborem jest "przesuwczy".

Odpowiedź "zrzutowym normalnym." jest niepoprawna w sytuacji, gdy brak przesłanek dominującego ruchu pionowego, a zamiast tego widać głównie przesunięcie poziome. Uskok normalny oznacza, że skrzydło stropowe przemieszcza się w dół względem spągowego; na mapie częściej wiąże się to z układem kontaktów i (w zależności od nachyleń) innym stylem "przecięcia" warstw niż czyste przesunięcie boczne.

Odpowiedź "zrzutowym odwróconym." również zakłada dominujący zrzut pionowy, ale o przeciwnym zwrocie (skrzydło stropowe ku górze). Na mapie jego rozpoznanie wymagałoby przesłanek wskazujących taki ruch pionowy i związany z nim kontekst tektoniczny, a nie tylko lateralne przesunięcie tych samych granic.

Wskazówka do nauki: przy interpretacji mapy najpierw zadaj sobie pytanie: "Czy ten sam kontakt/warstwa jest przesunięty przede wszystkim w bok?" Jeśli tak, myśl o uskoku przesuwczym. Jeśli kluczowa jest informacja o ruchu w górę/w dół, rozważ uskok zrzutowy normalny lub odwrócony.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uskok przesuwczy to uskok, w którym dominuje ruch poziomy bloków skalnych wzdłuż linii uskoku. Na mapie często rozpoznaje się go po tym, że te same granice warstw lub jednostek są przesunięte w bok po obu stronach uskoku.
Sprawdź, czy główny efekt to przesunięcie boczne granic (wtedy przesuwczy), czy raczej interpretacja wymaga zrzutu pionowego (normalny/odwrócony). Na mapie kluczowe są relacje "ciągłości" tych samych warstw po obu stronach linii uskoku.
W uskoku normalnym dominuje przemieszczenie pionowe: skrzydło stropowe przemieszcza się w dół względem spągowego. Nazwa "zrzutowy" podkreśla składową pionową ruchu. To przeciwieństwo sytuacji, w której główną składową jest przesuw poziomy.
Uskok odwrócony oznacza dominujący ruch pionowy w kierunku wyniesienia skrzydła stropowego. W terenie wiąże się z kompresją, a na mapie jego rozpoznanie zwykle wymaga kontekstu i przesłanek z geometrii warstw, nie tylko prostego przesunięcia granic "w bok".
W zadaniach szkolnych termin "nożycowy" bywa używany niejednoznacznie i może kojarzyć się ze ścinaniem. W typowej klasyfikacji mapowej rozróżnia się przede wszystkim uskoki przesuwcze (poziome) oraz zrzutowe (pionowe). Na egzaminie ważniejsze jest dopasowanie do dominującego kierunku ruchu.
Najczęściej jest to lateralne przesunięcie tej samej granicy litologicznej, kontaktu jednostek lub osi fałdu po przeciwnych stronach uskoku. Jeśli elementy "nie łączą się" wprost przez uskok, tylko są przesunięte równolegle do jego przebiegu, to wskazuje na ruch poziomy.
Najczęściej wtedy, gdy uczeń zakłada z góry, że każdy uskok ma duży zrzut pionowy. Jeśli na rysunku/mapie pokazano tylko przesunięcie granic w planie, bez wskazówek o kierunku góra–dół, prawdopodobieństwo pomyłki rośnie. Pomaga analiza: "czy to przesunięcie jest w bok?"
Ćwicz na przykładach: weź mapę i zaznacz tę samą warstwę po obu stronach uskoku, a potem sprawdź, czy jej fragmenty są przesunięte poziomo czy sugerują zmianę położenia pionowego. Dobrze działa też porównywanie mapy z prostym przekrojem.
Legenda definiuje, jak na danej mapie oznaczono uskoki i jakie dodatkowe symbole (np. kierunek ruchu, typ uskoku) mogą występować. Bez legendy łatwiej nadinterpretować rysunek. Na egzaminie warto najpierw sprawdzić, czy typ uskoku wynika z symbolu, czy z geometrii przesunięcia.
Pomagają trzy krótkie pytania: 1) Czy widzę przesunięcie granic w bok? 2) Czy mam przesłanki zrzutu pionowego (góra/dół)? 3) Czy odpowiedzi opisują ruch poziomy czy pionowy? Taka checklista ogranicza wybór "na intuicję".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 51% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Uskok przesuwczy rozpoznaje się na mapie głównie po poziomym przesunięciu granic warstw/jednostek po obu stronach linii uskoku."

Źródła:

  • Twiss, R.J., Moores, E.M., "Structural Geology", 2nd Edition, W.H. Freeman, 2007 (rozdziały o uskokach i kinematyce przemieszczeń)
  • Fossen, H., "Structural Geology", 2nd Edition, Cambridge University Press, 2016 (sekcje: fault kinematics; strike-slip vs dip-slip faults)
  • Davis, G.H., Reynolds, S.J., Kluth, C.F., "Structural Geology of Rocks and Regions", 3rd Edition, Wiley, 2011 (części dotyczące rozpoznawania uskoków i interpretacji map)

Materiały:

  • Podręcznik geologii strukturalnej (definicje i klasyfikacja uskoków)
  • Instrukcje/legendy do map geologicznych używanych w nauczaniu (konwencje symboli)
  • Zestawy ćwiczeń z interpretacji map i przekrojów geologicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego