KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 14.
Widoczny na mapie uskok powstał
Ilustracja przedstawia uproszczoną mapę geologiczną z zaznaczonym uskokiem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wiek uskoku określa się metodą datowania względnego.
Uskok jest młodszy od warstw, które przecina i przesuwa. Jeżeli na mapie widać, że dyslokacja obejmuje utwory sylurskie, to zdarzenie tektoniczne musiało zajść po sylurze, a nie przed nim ani przed starszym ordowikiem.

Pełne wyjaśnienie:

W takich zadaniach nie wyznacza się wieku bezwzględnego, tylko wiek względny zdarzenia tektonicznego. Obowiązuje prosta reguła geologiczna: struktura przecinająca jest młodsza od skał/warstw, które przecina. Dlatego uskok, który rozcina i przemieszcza warstwy danej jednostki stratygraficznej, musiał powstać po czasie ich sedymentacji i lityfikacji.

Odpowiedź "po sylurze" jest właściwa wtedy, gdy z mapy wynika, że linia uskoku przecina utwory sylurskie (np. granice litologiczne/stratygraficzne są przesunięte po obu stronach uskoku w obrębie syluru). To oznacza, że najpóźniej w sylurze te warstwy już istniały, a dopiero później nastąpiło ich przemieszczenie wzdłuż powierzchni uskoku.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne w tym schemacie rozumowania?

  • "przed sylurem" – byłoby prawdziwe, gdyby uskok był starszy od syluru, czyli gdyby utwory sylurskie nie były nim przecięte (np. przykrywałyby uskok bez przesunięcia lub nie wykazywałyby dyslokacji). Jeśli jednak sylur jest przemieszczony, uskok nie może być starszy od syluru.
  • "przed ordowikiem" – to jeszcze starsza hipoteza. Ordowik jest starszy od syluru, więc jeśli uskok jest młodszy od syluru, to tym bardziej nie może być starszy od ordowiku.
  • "po permie" – byłoby uzasadnione dopiero wtedy, gdyby na mapie widać było, że uskok przecina również utwory permskie albo że perm jest przemieszczyany przez ten sam uskok. Samo przecięcie syluru nie daje podstaw, by przesuwać wiek uskoku aż "po permie".

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal najmłodszą jednostkę, która jest przecięta i przesunięta – uskok jest młodszy od niej. Nie myl tego z jednostką najmłodszą w ogóle na mapie, jeśli nie ma dowodu, że również została zdyslokowana.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Uskok to nieciągłość tektoniczna, wzdłuż której doszło do przemieszczenia bloków skalnych.

Na mapie geologicznej rozpoznasz go po linii uskoku oraz po przesunięciu granic warstw/jednostek po obu stronach tej linii (granice nie "schodzą się" ciągle, tylko są rozcięte i przesunięte).

Stosuje się datowanie względne: uskok jest młodszy od skał, które przecina i przemieszcza, oraz starszy od osadów, które go przykrywają bez przesunięcia.

Najważniejsze jest ustalenie najmłodszej jednostki, która jest wyraźnie zdyslokowana.

Warstwy muszą najpierw powstać (zostać zdeponowane i zwięzłe), aby mogły zostać przecięte i przemieszczone.

Jeśli granice warstw są rozcięte i przesunięte, to zdarzenie tektoniczne nastąpiło po utworzeniu tych warstw, czyli uskok jest od nich młodszy.

Najczęściej myli się kolejność okresów (np. ordowik i sylur) oraz błędnie zakłada, że uskok ma wiek "taki jak najstarsze skały w okolicy".

Inny błąd to nadinterpretacja: wybór bardzo młodego wieku (np. "po permie") bez dowodu, że perm również został przecięty.

W paleozoiku kolejność jest: ordowik → sylur → (dalej) perm.

Na egzaminie nie musisz znać dat w mln lat, ale musisz poprawnie rozumieć, co jest starsze, a co młodsze, bo to wpływa na odpowiedzi typu "przed/po".

Może, ale tylko wtedy, gdy masz dodatkową informację, że uskok przecina także utwory permskie albo że perm jest wyraźnie przesunięty.

Samo stwierdzenie, że uskok przecina sylur, wystarcza do wniosku "po sylurze", ale nie uzasadnia automatycznie "po permie".

Oznacza to, że po zakończeniu sedymentacji utworów sylurskich doszło do deformacji tektonicznej, która je rozcięła i przemieściła.

W opisie geologicznym zapisujesz więc: najpierw powstały utwory syluru, a później nastąpiło uskokowanie.

Granica stratygraficzna/litologiczna oddziela jednostki bez przemieszczenia po obu stronach tej samej granicy.

Uskok zwykle ma specjalne oznaczenie w legendzie i powoduje nieciągłość przebiegu granic warstw (są "ucięte" i przesunięte względem siebie).

Zwykle nie w pełni. Do poprawnego wniosku potrzebujesz wiedzieć, które barwy/symbole odpowiadają konkretnym okresom (np. sylur) oraz czy dana jednostka jest rzeczywiście przecięta i przesunięta.

Dlatego na egzaminie kluczowe jest czytanie legendy i oznaczeń tektonicznych.

Ćwicz na mapach z legendą: wyszukuj uskoki, sprawdzaj które jednostki są przesunięte, i zapisuj kolejność zdarzeń (sedymentacja → deformacja → erozja → przykrycie).

Pomaga też fiszka z kolejnością okresów oraz krótkie reguły: "przecina = młodsze", "przykrywa bez przesunięcia = młodsze".

info

Około 52% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wiek uskoku określa się metodą datowania względnego.Uskok jest młodszy od warstw, które przecina i przesuwa.

Źródła:

  • Fossen, H.: "Structural Geology", 2nd edition, Cambridge University Press, 2016, rozdziały o zasadach datowania względnego i relacjach przecinania
  • Twiss, R.J., Moores, E.M.: "Structural Geology", W.H. Freeman, 1992, część dotycząca względnej chronologii deformacji (cross-cutting relationships)
  • Ramsay, J.G., Huber, M.I.: "The Techniques of Modern Structural Geology, Volume 1: Strain Analysis", Academic Press, 1983, sekcje omawiające relacje struktur i kolejność zdarzeń deformacyjnych

Materiały:

  • Podręcznik z geologii strukturalnej (rozdziały o zasadach datowania względnego i relacjach przecinania)
  • Materiały ćwiczeniowe z czytania map geologicznych (zadania: uskoki, fałdy, niezgodności)
  • Tabela stratygraficzna paleozoiku do utrwalania kolejności okresów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego