KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2023

PYTANIE NR 4.
Wskaż na podstawie tabeli wymiary wpustu pryzmatycznego, który można osadzić na wale o średnicy 12 mm.
Ilustracja przedstawia tabelę z danymi dotyczącymi wymiarów wpustów pryzmatycznych, które można osadzić na wałach o
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dobór wpustu pryzmatycznego wykonuje się z tabel normalizacyjnych, gdzie kluczem jest średnica wału.
Dla wału o średnicy 12 mm w typowych tabelach doboru przewidziany jest wpust o wymiarach 4 × 4 mm. Pozostałe propozycje nie odpowiadają temu zakresowi średnic w tabeli.

Pełne wyjaśnienie:

Wpust pryzmatyczny jest znormalizowanym elementem połączenia wału z piastą, który przenosi moment obrotowy poprzez współpracę z rowkiem w wale i rowkiem w piaście. W praktyce konstrukcyjnej oraz montażowej wymiary wpustu (najczęściej podawane jako b × h) dobiera się nie "na oko", lecz na podstawie tabel wynikających z normaliów.

W tym zadaniu dane wejściowe to średnica wału 12 mm. Z tabeli doboru odczytuje się, jaki przekrój wpustu jest przewidziany dla danego przedziału średnic. Dla średnicy 12 mm w typowych zestawieniach stosowanych w dokumentacji maszynowej przypisany jest wpust 4 × 4 mm, dlatego taka odpowiedź jest właściwa.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • 3 × 3 mm – jest to wymiar spotykany dla mniejszych średnic; jego wybór zwykle wynika z intuicji "mały wał = mały wpust", ale tabela rozstrzyga to jednoznacznie.
  • 5 × 5 mm oraz 6 × 6 mm – to wymiary typowe dla większych średnic wałów; ich wybór bywa skutkiem błędu polegającego na zawyżaniu przekroju bez sprawdzenia progów w tabeli.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze najpierw ustal, co jest argumentem doboru (tu: średnica wału), a co jest wynikiem (b × h wpustu). Jeśli w zadaniu pojawia się odwołanie do tabeli, poprawna odpowiedź wynika z odczytu z tej tabeli, a nie z obliczeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wpust pryzmatyczny to znormalizowany element łączący wał z piastą (np. kołem pasowym), który pomaga przenosić moment obrotowy. Współpracuje z rowkami wykonanymi w wale i piaście, ograniczając poślizg kątowy między częściami.
Wymiary dobiera się z tabel normalizacyjnych: znając średnicę wału, odczytuje się zalecany przekrój wpustu (b × h) dla danego przedziału średnic. To typowe zadanie z pracy na normaliach, bez obliczeń.
Bo zależność między średnicą wału a wymiarem wpustu jest ustalona w normaliach i ma charakter progowy (przedziały średnic). Intuicyjny dobór "większy wał = większy wpust" może dać błąd, jeśli trafi się w zły przedział.
Taki zapis oznacza przekrój wpustu: szerokość b i wysokość h w milimetrach. To nie jest średnica wału ani długość wpustu. Długość dobiera się osobno (zależnie od piasty i obciążeń).
W wielu typowych tabelach doboru tak, ale w praktyce zależy to od przyjętej normy oraz jej wydania. Dlatego na egzaminie kluczowe jest, by oprzeć się na tabeli dołączonej do zadania, a nie na pamięci z innych materiałów.
Najczęściej myli się średnicę wału z wymiarem wpustu, wybiera "najmniejszą" lub "największą" odpowiedź bez sprawdzenia przedziału w tabeli albo odczytuje tylko jedną wartość (np. b), ignorując że trzeba dobrać parę b × h.
Nie. Stosuje się też m.in. połączenia wielowypustowe, stożkowe, zaciskowe, kołkowe lub z pasowaniem wciskowym. Wpust pryzmatyczny jest jednak bardzo częsty, bo jest prosty w montażu i powszechnie znormalizowany.
Najczęściej w napędach: silnik–przekładnia, osadzanie kół pasowych, sprzęgieł, kół zębatych i wirników na wałach. W serwisie ważna jest umiejętność doboru właściwego wpustu przy wymianie elementów i kontroli zużycia rowków.
Po pierwsze trzeba mieć zgodne wymiary b × h z tabeli. Po drugie znaczenie mają tolerancje i wykonanie rowków (w wale i w piaście) oraz jakość powierzchni. W praktyce stosuje się pomiary (np. suwmiarka, mikrometr) i kontrolę montażu.
Najpierw zidentyfikuj parametr wejściowy (tu: średnica wału), potem znajdź właściwy wiersz/zakres w tabeli, a na końcu odczytaj dokładnie wymagane pole (tu: b × h). Nie zgaduj "na logikę", bo progi w tabeli bywają nieintuicyjne.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 65% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Dobór wpustu pryzmatycznego wykonuje się z tabel normalizacyjnych, gdzie kluczem jest średnica wału."

Źródła:

  • DIN 6885-1, norma dotycząca wpustów pryzmatycznych (Parallel keys / Passfedern) – tabele doboru wymiarów do średnicy wału
  • ISO 773, standard dotyczący wpustów pryzmatycznych i rowków (Parallel keys and keyways) – zależności wymiarów od średnicy wału

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn (rozdziały o połączeniach wpustowych)
  • Katalogi/normalia producentów elementów znormalizowanych (wpusty, rowki, tolerancje)
  • Materiały dydaktyczne do ELM.3 z czytania dokumentacji technicznej i doboru elementów maszyn

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego