KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2023 (test 2)

PYTANIE NR 24.
Wskaż symbol instrukcji używanej w języku LD, którą należy uwzględnić w programie sterowniczym, aby stan zmiennej symbolicznej X z nią skojarzonej przyjął wartość 1 na czas trwania 1 cyklu programowego z chwilą, gdy po lewej stronie instrukcji stan logiczny linii łączącej zmieni się z 0 na 1.
Ilustracja przedstawia cztery symbole używane w języku LD (Ladder Diagram), które mogą być częścią programu sterowniczego w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymagany jest element LD, który reaguje na zmianę stanu z 0 na 1 i generuje impuls tylko przez jeden skan sterownika.
Dlatego poprawny jest symbol odpowiadający wykrywaniu zbocza narastającego (one-shot), który ustawia X na 1 wyłącznie w cyklu, w którym nastąpiło przejście 0→1.

Pełne wyjaśnienie:

Opis w zadaniu wskazuje na bardzo konkretną funkcję w LD: wykrycie zbocza narastającego (przejścia 0→1) i wygenerowanie impulsu jednocyklowego, czyli ustawienie zmiennej X na 1 tylko na czas jednego cyklu (skanu) programu PLC.

W PLC program wykonywany jest cyklicznie: odczyt wejść → wykonanie logiki → aktualizacja wyjść. Jeżeli użyto by zwykłej cewki sterowanej poziomem sygnału, to przy stanie 1 po lewej stronie X byłoby ustawiane na 1 w każdym kolejnym skanie, dopóki sygnał pozostaje w stanie wysokim. Zadanie wyraźnie temu zaprzecza, bo wymaga "wartości 1 na czas trwania 1 cyklu programowego".

Poprawny symbol to taki, który implementuje logikę: "gdy poprzednio było 0, a teraz jest 1, to wystaw 1 przez jeden skan". W praktyce spotyka się to jako impuls/wyzwalacz zbocza narastającego (w różnych środowiskach nazywany np. dodatnim wyzwalaczem zbocza, one-shot, P_TRIG/FP itp.).

  • Odpowiedź "Symbol 2." pasuje do wymagania: jednorazowa aktywacja przy przejściu 0→1.
  • "Symbol 1.", "Symbol 3." i "Symbol 4." reprezentują inne zachowania typowe dla LD (np. reakcję na poziom sygnału, zbocze opadające 1→0, podtrzymanie/set-reset lub inne cewki), więc nie spełniają warunku impulsu tylko przez jeden cykl po zboczu narastającym.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze podkreśl w treści słowa "z 0 na 1" i "na 1 cykl". To niemal zawsze oznacza detekcję zbocza narastającego z impulsem jednocyklowym, a nie zwykłą cewkę poziomową.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Cykl programowy (skan) to powtarzalna sekwencja pracy PLC: odczyt sygnałów wejściowych, wykonanie programu i aktualizacja wyjść. Jeśli coś ma trwać "1 cykl", to będzie aktywne tylko w jednym takim obiegu, a w następnym skanie wróci do 0 (o ile logika znów go nie ustawi).
Zbocze narastające 0→1 oznacza moment przejścia sygnału ze stanu niskiego do wysokiego. Instrukcje zboczowe nie reagują na sam poziom "1", tylko na fakt, że nastąpiła zmiana. Dzięki temu można wyzwolić działanie tylko raz, mimo że sygnał pozostaje w stanie 1 przez dłuższy czas.
Zwykła cewka sterowana poziomem ustawia wyjście/bit w każdym skanie, gdy warunek jest spełniony. Jeśli sygnał wejściowy utrzyma się w stanie 1, cewka będzie "prawdziwa" przez wiele cykli, a nie przez jeden. Impuls jednocyklowy wymaga detekcji zbocza i pamiętania poprzedniego stanu.
Działa porównując stan bieżący z poprzednim skanem. Gdy poprzednio było 0, a teraz jest 1, generuje 1 tylko na bieżący skan (impuls). W kolejnych skanach, mimo że sygnał może nadal wynosić 1, wyjście z detektora wraca do 0, aż do następnego przejścia 0→1.
Najczęściej: jednorazowe zliczenie naciśnięcia przycisku, pojedyncze zwiększenie licznika na pojawienie się detalu, start timera tylko w chwili pojawienia się sygnału, wyzwolenie kolejnego kroku sekwencji. To pomaga uniknąć wielokrotnego wykonania operacji w kolejnych skanach.
Zbocze opadające stosuje się, gdy istotny jest moment zaniku sygnału, np. zwolnienie przycisku, zejście elementu z czujnika lub zakończenie impulsu z enkodera. Wtedy impuls jednocyklowy powinien pojawić się przy przejściu 1→0, a nie przy pojawieniu się stanu 1.
Nie wprost. Dla detektora zbocza ważne jest, że pojawiło się przejście 0→1 (lub 1→0). Jeśli sygnał będzie 1 bardzo krótko albo bardzo długo, wynik nadal będzie impulsem na jeden skan. Wyjątek: jeśli sygnał zmieni się szybciej niż cykl PLC, zmiana może nie zostać zarejestrowana.
Najczęstsze pomyłki to: wybór zwykłej cewki zamiast instrukcji zboczowej, pomylenie zbocza narastającego ze spadającym oraz nieuwzględnienie, że PLC działa skanami. Uczniowie często myślą "ciągle", a nie "dyskretnie", przez co nie rozróżniają impulsu jednocyklowego od stanu utrzymanego.
Najprościej w symulatorze lub online: podejrzeć tabelę zmiennych i obserwować bit X w czasie. Po wymuszeniu przejścia 0→1 na sygnale wejściowym X powinien "mignąć" na 1 tylko raz, a w następnym skanie wrócić do 0. Pomaga też trend/oscyloskop zmiennych, jeśli środowisko go ma.
Warto przećwiczyć: cykl skanowania PLC, podstawowe elementy LD (styki NO/NC, cewki), timery i liczniki oraz instrukcje zboczowe. Rób krótkie zadania: "co się stanie po naciśnięciu przycisku" i obserwuj stany bitów. To buduje intuicję i ogranicza pomyłki w interpretacji symboli.
info

Statystycznie 32% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (rozdziały dotyczące LD i funkcji/elementów wykrywania zboczy)
  • PLCopen, "PLCopen TC6 XML" (opis elementów języków IEC 61131-3, w tym LD) https://plcopen.org/technical-activities/xml-exchange - accessed 2026-03-02
  • Hugh Jack, "Automating Manufacturing Systems with PLCs" (rozdziały o Ladder Logic i edge detection/one-shot) https://engineeronadisk.com/V2/book_PLC/index.html - accessed 2026-03-02

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego na zajęciach (opis instrukcji/cewek zboczowych w LD)
  • Materiały dydaktyczne do IEC 61131-3 (część o języku LD i funkcjach wykrywania zboczy)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: test impulsu jednocyklowego w symulatorze PLC i obserwacja w tabeli zmiennych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego