W silniku prądu stałego wirnik to element, który fizycznie się obraca i przenosi moment na wał. W wielu konstrukcjach wirnik jest jednocześnie częścią zwaną twornikiem (z uzwojeniem, w którym indukuje się SEM), osadzoną na rdzeniu i połączoną z wałem. Charakterystycznymi elementami zespołu wirnika bywają: uzwojenia na pakiecie blach, wał oraz komutator (na którym ślizgają się szczotki), ponieważ komutacja umożliwia utrzymanie momentu w stałym kierunku.
Jak poprawnie rozpoznać wirnik na schemacie/rysunku przekrojowym:
- Sprawdź, co jest współosiowe z wałem i stanowi część ruchomą.
- Zwróć uwagę na elementy typowe dla części wirującej: pakiet blach z uzwojeniem, komutator, osadzenie w łożyskach.
- Odróżnij go od stojana, który jest nieruchomy i zawiera bieguny/uzwojenie wzbudzenia lub magnesy trwałe.
Typowe pomyłki na egzaminie wynikają z utożsamiania wirnika z dowolnym elementem "w środku" albo z elementem elektrycznym, który rzuca się w oczy (np. szczotkami). Szczotki i ich uchwyt są częścią nieruchomą, natomiast komutator jest częścią zespołu wirnika, ale sam komutator nie stanowi całego wirnika. Stojan także może mieć uzwojenia, więc sama obecność uzwojeń nie rozstrzyga — kluczowe jest kryterium funkcjonalne: co się obraca.
W praktyce eksploatacyjnej technik elektryk powinien umieć wskazać wirnik, bo od tego zależy poprawna diagnostyka usterek (np. zwarcia międzyzwojowe w uzwojeniu wirnika, zużycie komutatora, uszkodzenia mechaniczne wału) oraz właściwe czynności serwisowe (czyszczenie komutatora, kontrola bicia, ocena łożysk).
