KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2014

PYTANIE NR 46.
Wskaż właściwą grupę roztworów izotonicznych, stosowanych do sporządzania kropli do oczu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Krople do oczu powinny być izotoniczne z płynem łzowym, aby nie wywoływać pieczenia i łzawienia.
W recepturze jako podstawowe środki izotonizujące stosuje się m.in. azotan potasu, kwas borowy i glukozę. Zestaw tych trzech wskazuje prawidłową grupę roztworów izotonizujących.

Pełne wyjaśnienie:

Krople do oczu przygotowywane w recepturze aptecznej powinny mieć zbliżone ciśnienie osmotyczne do płynu łzowego, czyli być izotoniczne. Dzięki temu po zakropleniu nie dochodzi do silnego dyskomfortu (pieczenia, kłucia, nadmiernego łzawienia), a ryzyko podrażnienia powierzchni oka jest mniejsze.

W praktyce roztwory substancji leczniczych w kroplach okulistycznych często są hipotoniczne (bo dawki substancji są małe), dlatego do składu wprowadza się środki izotonizujące. Do podstawowych, klasycznie stosowanych w recepturze należą m.in. roztwór chlorku sodu, roztwór azotanu potasu, roztwór kwasu borowego oraz roztwór glukozy. Z tego powodu prawidłowa odpowiedź to grupa: roztwór azotanu potasu, kwasu borowego i glukozy – wszystkie te składniki są uznawane za środki izotonizujące w preparatach okulistycznych.

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe z powodów merytorycznych:

  • Roztwór chlorku sodu, azotanu srebra, glukozy – zawiera azotan srebra, który jest substancją leczniczą/antyseptyczną, a nie klasycznym "roztworem izotonizującym" jako takim; dodatkowo obecność związków srebra wiąże się z ryzykiem niezgodności z niektórymi anionami.
  • Roztwór kwasu borowego, chlorku potasu, gliceryny – kwas borowy bywa wykorzystywany również jako bufor, ale w tej grupie pojawiają się składniki, które nie stanowią typowego zestawu podstawowych roztworów izotonizujących dla kropli ocznych w ujęciu recepturowym.
  • Roztwór azotanu potasu, kwasu ortofosforowego, chlorku potasu – kwas ortofosforowy pełni przede wszystkim rolę związaną z regulacją pH (składnik układów buforowych), a nie jest wskazywany jako podstawowy środek izotonizujący do kropli ocznych.

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj "klasyczną czwórkę" środków izotonizujących w recepturze okulistycznej (NaCl, KNO3, kwas borowy, glukoza) i zwracaj uwagę, czy w odpowiedzi nie pojawiają się substancje pełniące inną funkcję (np. regulator pH lub substancja czynna), bo to częsty haczyk.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Izotoniczne krople do oczu mają ciśnienie osmotyczne zbliżone do płynu łzowego. Dzięki temu po zakropleniu nie powodują nasilonego pieczenia, kłucia i odruchowego łzawienia. Izotoniczność uzyskuje się przez dodanie odpowiedniego środka izotonizującego.
Oko jest szczególnie wrażliwe na różnice osmotyczne. Roztwór zbyt hipotoniczny lub hipertoniczny może wywołać silny dyskomfort i podrażnienie powierzchni oka. W recepturze dąży się więc do izotoniczności, aby poprawić tolerancję i bezpieczeństwo stosowania kropli.
W ujęciu recepturowym jako podstawowe środki izotonizujące wymienia się m.in. roztwór chlorku sodu, roztwór azotanu potasu, roztwór kwasu borowego oraz roztwór glukozy. Dobór zależy od składu leku i ryzyka niezgodności.
Niektóre substancje pomocnicze pełnią więcej niż jedną funkcję technologiczną. Kwas borowy bywa stosowany jako składnik wpływający na odczyn roztworu (buforowanie), a jednocześnie może służyć do uzyskania odpowiedniej osmolalności. To częsta przyczyna pomyłek na testach.
Nie. W recepturze glukoza jest traktowana jako środek izotonizujący, czyli składnik służący do doprowadzenia roztworu do izotoniczności. Skojarzenie glukozy wyłącznie z metabolizmem jest typową pułapką – w tym zastosowaniu liczy się jej wpływ osmotyczny.
Najczęściej stosuje się chlorek sodu, ale w niektórych recepturach trzeba użyć alternatywy z powodu niezgodności farmaceutycznych (np. ryzyko wysalania/wytrącania) lub wymagań składu. Wtedy rozważa się m.in. azotan potasu, kwas borowy lub glukozę.
Roztwór hipotoniczny może wywołać silne szczypanie i odruchowe łzawienie, a przy większych odchyleniach również niekorzystnie wpływać na nabłonek powierzchni oka. W praktyce recepturowej oznacza to gorszą tolerancję preparatu i większe ryzyko podrażnienia, więc dąży się do izotoniczności.
W zadaniach egzaminacyjnych "fałszywa" odpowiedź często zawiera substancję pełniącą inną rolę: regulator pH (składnik buforu), konserwant lub substancję czynną (np. związek o działaniu przeciwbakteryjnym). Wtedy nie jest to czysta "grupa roztworów izotonizujących".
Sole potasu (np. azotan potasu) są jedną z opcji stosowanych do uzyskania izotoniczności w preparatach okulistycznych. W testach mogą pojawiać się też inne sole potasu jako "zmyłka", dlatego warto kojarzyć konkretne, klasycznie wymieniane środki izotonizujące z receptury.
Pomaga nauka schematami: najpierw cel (izotoniczność), potem lista podstawowych środków izotonizujących i typowe sytuacje doboru (ryzyko niezgodności). Warto też ćwiczyć rozpoznawanie "obcych" składników w odpowiedziach, np. regulatorów pH czy substancji czynnych.
info

Statystycznie 51% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Zestaw tych trzech wskazuje prawidłową grupę roztworów izotonizujących."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej (dział: preparaty okulistyczne)
  • Podręczniki z technologii postaci leku (roztwory, izotoniczność, preparaty jałowe)
  • Opracowania i skrypty uczelniane dotyczące receptury okulistycznej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego