W układach pneumatycznych "samoczynny powrót" siłownika oznacza, że po osiągnięciu określonego położenia (tu: maksymalnego wysunięcia) ma nastąpić automatyczne przełączenie sterowania zaworu głównego, a więc zmiana kierunku przepływu do komór siłownika. Taki efekt realizuje się nie przez elementy zabezpieczające lub regulacyjne, lecz przez element sygnałowy podający impuls na wejście sterujące zaworu rozdzielającego.
W przedstawionym schemacie zawór 5/2 jest sterowany pneumatycznie z dwóch stron. Aby po dojechaniu do końca skoku zawór 5/2 przełączył się na pozycję powodującą powrót tłoczyska, w punkcie X potrzebny jest zawór 3/2 pełniący rolę zaworu krańcowego. Krańcówka musi zostać uruchomiona przez sam ruch tłoczyska (lub elementu z nim sprzężonego), czyli mechanicznie.
- Poprawne rozwiązanie: "zawór sterowany dźwignią z rolką" – rolka zapewnia płynny kontakt z elementem ruchomym (toczenie zamiast tarcia), co w układach krańcowych jest typowe. Po zadziałaniu zawór 3/2 przepuszcza powietrze jako sygnał na wejście sterujące zaworu 5/2, inicjując powrót.
- "zawór sterowany pedałem" – wymaga działania operatora stopą, więc nie zapewnia automatycznego przełączenia w chwili osiągnięcia położenia krańcowego.
- "zawór sterowany popychaczem" – również jest mechaniczny i może być używany jako krańcówka, ale w tym zadaniu odpowiada innemu symbolowi niż wymagany w miejscu X; ponadto popychacz bywa bardziej wrażliwy na ustawienie i zużycie przy ruchu ślizgowym.
- "zawór sterowany pneumatycznie" – do zadziałania potrzebuje już istniejącego sygnału pneumatycznego, a w punkcie X sygnał ma powstać od kontaktu z tłoczyskiem, więc nie spełnia roli krańcówki inicjującej zmianę położenia.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw znajdź tor sterowania (wejścia sterujące zaworu 5/2), a potem odpowiedz sobie, skąd ma się wziąć sygnał "powrotu" – z położenia tłoczyska. To niemal zawsze oznacza zawór krańcowy uruchamiany mechanicznie.
