KWALIFIKACJA CHM4 - CZERWIEC 2019

W bazie jest mniej pytań spełniających podane kryteria niż wybrano. Wylosowano 39 pytań.
PYTANIE NR 1.
Wskaźnikiem w miareczkowaniu alkacymetrycznym nie jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W alkacymetrii stosuje się wskaźniki kwasowo-zasadowe, których barwa zależy od pH.
Oranż metylowy, czerwień metylowa i fenoloftaleina są typowymi wskaźnikami pH. Czerń eriochromowa T jest natomiast wskaźnikiem metalochromowym używanym głównie w kompleksometrii, więc nie jest wskaźnikiem alkacymetrycznym.

Pełne wyjaśnienie:

W miareczkowaniu alkacymetrycznym (kwasowo-zasadowym) punkt końcowy wyznacza się najczęściej za pomocą wskaźników kwasowo-zasadowych. Są to związki organiczne, których forma protonowana i zdeprotonowana mają różne barwy, a przejście barwy zachodzi w określonym zakresie pH. Dlatego dobór wskaźnika zależy od tego, jakie pH ma roztwór w pobliżu punktu równoważnikowego.

Odpowiedź "czerń eriochromowa T." jest poprawna, ponieważ czerń eriochromowa T to wskaźnik metalochromowy, wykorzystywany przede wszystkim w kompleksometrii (np. przy miareczkowaniu jonów metali roztworami związków kompleksujących, takich jak werseniany). Zmiana barwy wynika tu z tworzenia/zaniku kompleksu metalu ze wskaźnikiem, a nie z samej zmiany pH w roztworze.

Pozostałe odpowiedzi są błędne, bo dotyczą klasycznych wskaźników pH używanych w alkacymetrii:

  • "oranż metylowy." — wskaźnik kwasowo-zasadowy, często stosowany, gdy punkt końcowy wypada w bardziej kwaśnym zakresie pH (np. w niektórych miareczkowaniach mocnych kwasów i zasad lub w układach z odpowiednim przebiegiem krzywej miareczkowania).
  • "czerwień metylowa." — również wskaźnik pH, stosowany w określonych zakresach pH, zależnie od charakteru miareczkowania.
  • "fenoloftaleina." — popularny wskaźnik pH, typowy dla miareczkowań, w których punkt końcowy wypada w zakresie bardziej zasadowym (często używany w praktyce laboratoryjnej).

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawiają się nazwy kojarzone z kompleksometrią (wskaźniki metalochromowe) lub oznaczaniem twardości wody, to zwykle nie są to wskaźniki alkacymetryczne. W alkacymetrii szukaj nazw klasycznych wskaźników pH, takich jak fenoloftaleina czy wskaźniki metylowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Miareczkowanie alkacymetryczne to miareczkowanie kwasowo-zasadowe, w którym oznacza się zawartość kwasu lub zasady na podstawie reakcji zobojętniania. Punkt końcowy wyznacza się np. wskaźnikiem pH (zmiana barwy) albo pomiarem pH w funkcji objętości titranta.
Wskaźnik kwasowo-zasadowy to związek, którego barwa zależy od pH roztworu. Ma dwie formy (zwykle protonowaną i zdeprotonowaną) o różnych barwach, dzięki czemu pozwala wizualnie rozpoznać punkt końcowy miareczkowania, gdy pH szybko zmienia się w jego pobliżu.
Fenoloftaleina jest popularna, bo jej zakres zmiany barwy przypada na obszar zasadowy, co często dobrze pasuje do krzywej miareczkowania w praktycznych oznaczeniach (np. gdy punkt końcowy wypada powyżej pH obojętnego). Jest też łatwa w użyciu i daje wyraźną zmianę barwy.
Oranż metylowy jest wskaźnikiem pH działającym w bardziej kwaśnym zakresie. Może być stosowany wtedy, gdy w pobliżu punktu równoważnikowego pH roztworu znajduje się w tym obszarze. Kluczowe jest dopasowanie zakresu zmiany barwy do przebiegu krzywej miareczkowania.
Czerń eriochromowa T to wskaźnik metalochromowy używany głównie w kompleksometrii, czyli miareczkowaniach opartych o tworzenie kompleksów jonów metali. Zmiana barwy wiąże się z tworzeniem/zanikiem kompleksu metalu ze wskaźnikiem, a nie z samą zmianą pH jak w alkacymetrii.
Wskaźniki pH kojarzą się bezpośrednio z barwami zależnymi od kwasowości (np. fenoloftaleina, wskaźniki metylowe). Wskaźniki kompleksometryczne (metalochromowe) łączą się z jonami metali i często występują w kontekście oznaczania jonów Ca/Mg lub twardości wody. To pomaga je szybko rozróżnić.
Wskaźnik dobiera się na etapie planowania oznaczenia: analizuje się, jakie pH będzie w pobliżu punktu równoważnikowego dla danego układu (mocny/słaby kwas i mocna/słaba zasada). Następnie wybiera się wskaźnik, którego zakres zmiany barwy pokrywa się z gwałtowną zmianą pH.
Najczęstszy błąd to wybór wskaźnika "z pamięci" bez sprawdzenia, czy jego zakres zmiany barwy pasuje do spodziewanego pH w punkcie końcowym. Skutkiem jest systematyczny błąd wyniku. Drugi błąd to mylenie wskaźników pH z metalochromowymi używanymi w kompleksometrii.
Nie zawsze. Wiele oznaczeń można wykonać potencjometrycznie (pH-metrem) lub inną metodą instrumentalną, wyznaczając punkt końcowy z przebiegu krzywej miareczkowania. Wskaźnik barwny jest jednak częsty w analizie klasycznej, bo jest prosty, tani i szybki w użyciu.
Warto nauczyć się: (1) które wskaźniki są pH-zależne i w jakich układach je stosuje się, (2) które wskaźniki są metalochromowe (kompleksometria), (3) zasady doboru wskaźnika do pH punktu równoważnikowego. Pomaga też rozwiązywanie testów i krótkie fiszki z nazwami wskaźników.
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "W alkacymetrii stosuje się wskaźniki kwasowo-zasadowe, których barwa zależy od pH.Oranż metylowy, czerwień metylowa i fenoloftaleina są typowymi wskaźnikami pH."

Źródła:

  • Skoog, West, Holler, Crouch, "Podstawy chemii analitycznej" (lub wydania pokrewne), rozdziały: miareczkowania kwasowo-zasadowe oraz wskaźniki kwasowo-zasadowe (źródło podręcznikowe).
  • Vogel, "Vogel's Textbook of Quantitative Chemical Analysis", sections on acid–base titrations (indicators) and complexometric titrations (Eriochrome Black T) (źródło podręcznikowe).

Materiały:

  • Podręcznik chemii analitycznej: rozdziały o miareczkowaniach kwas-zasada i wskaźnikach
  • Ćwiczenia laboratoryjne z alkacymetrii (dobór wskaźnika do kwasu mocnego/słabego i zasady mocnej/słabej)
  • Tablice zakresów zmiany barwy wskaźników kwasowo-zasadowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego