KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2014 (test 3)

PYTANIE NR 6.
Wyłącznik różnicowoprądowy reagujący na prądy różnicowe przemienne, jednopołówkowe ze składową stałą do 6 mA i na prądy wyprostowane, oznaczony jest symbolem graficznym
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne, które mogą być związane z elektryką, a konkretnie z wyłącznikami
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis obejmuje prądy AC, prądy pulsujące jednopołówkowe ze składową stałą do 6 mA oraz dodatkowo prądy wyprostowane (stałe wygładzone).
Takie wymagania spełnia RCD typu B, którego symbol graficzny przedstawia sinusoidę oraz dwie linie: ciągłą i przerywaną.

Pełne wyjaśnienie:

Wyłącznik różnicowoprądowy (RCD) dobiera się m.in. według kształtu prądu różnicowego, na jaki ma reagować. W pytaniu podano trzy istotne elementy opisu:

  • prądy różnicowe przemienne (sinusoidalne AC),
  • prądy jednopołówkowe pulsujące z dopuszczalną składową stałą do 6 mA,
  • prądy wyprostowane, czyli prądy stałe wygładzone (DC), które mogą pojawiać się np. w układach z energoelektroniką.

Taki zakres wykrywania jest charakterystyczny dla RCD typu B. Typ B jest traktowany jako "uniwersalny", ponieważ obejmuje to, co wykrywają typy AC i A, a dodatkowo reaguje na prądy stałe wygładzone. Dlatego poprawny jest symbol graficzny z sinusoidą oraz dodatkowymi oznaczeniami DC, czyli z linią ciągłą i linią przerywaną.

Dlaczego pozostałe symbole nie pasują do opisu?

  • Symbol z samą sinusoidą odpowiada typowi AC: wykrywa wyłącznie prąd sinusoidalny i nie spełnia warunku dotyczącego prądów wyprostowanych.
  • Symbol z sinusoidą oraz znakiem fali pulsującej odpowiada typowi A: wykrywa AC oraz prąd pulsujący jednopołówkowy ze składową stałą do 6 mA, ale nie jest przeznaczony do prądów stałych wygładzonych.
  • Symbol impulsowy/prostokątny nie jest oznaczeniem typu B w standardowym zestawie typów AC/A/B; może kojarzyć się z innymi cechami aparatu (np. charakterystyką czasową), ale nie realizuje opisu "prądy wyprostowane" jako kryterium typu.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o typach RCD słowo "wyprostowane" jest zwykle kluczem do typu B. Natomiast sam limit 6 mA nie wystarcza do wyboru, bo występuje zarówno przy typie A, jak i B.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Typ B oznacza RCD reagujący na prądy różnicowe przemienne (AC), pulsujące (jednopołówkowe) oraz na prądy stałe wygładzone (wyprostowane). Stosuje się go tam, gdzie elektronika może wytwarzać składową DC, która mogłaby "oślepić" prostsze typy wyłączników.
RCD typu A wykrywa prądy różnicowe sinusoidalne AC oraz prądy pulsujące jednopołówkowe, przy czym dopuszcza składową stałą do ok. 6 mA. Nie jest przeznaczony do prądów stałych wygładzonych (wyprostowanych), dlatego nie zastępuje typu B w takich obwodach.
"Prądy wyprostowane" w kontekście RCD oznaczają prądy stałe wygładzone (DC). Z typów omawianych na egzaminach właśnie typ B jest projektowany do wykrywania także takiej składowej. Typ AC i typ A nie zapewniają poprawnego działania przy gładkim prądzie stałym.
Symbol typu B zwykle zawiera sinusoidę (dla AC) oraz oznaczenia związane z DC: linię ciągłą i linię przerywaną. To graficzna informacja, że aparat jest "uniwersalny" i reaguje również na prądy stałe wygładzone.
Często nie. Typ AC wykrywa tylko prądy sinusoidalne i bywa niewystarczający w obwodach z zasilaczami impulsowymi, prostownikami czy sterownikami. W takich przypadkach częściej wymaga się typu A, a gdy mogą wystąpić prądy DC wygładzone (wyprostowane) – typu B.
Typ B dobiera się do obwodów, w których mogą pojawić się prądy stałe wygładzone, np. przy falownikach, układach UPS, ładowarkach o specyficznej konstrukcji lub innych urządzeniach energoelektronicznych. Celem jest zachowanie skuteczności ochrony różnicowoprądowej mimo obecności składowej DC.
To informacja, że wyłącznik może prawidłowo działać, gdy prąd różnicowy pulsujący ma niewielką domieszkę składowej stałej (do ok. 6 mA). Taki parametr dotyczy typów A i B. Sama wartość 6 mA nie rozstrzyga, czy chodzi o typ A czy B — decyduje dopiero obecność "prądów wyprostowanych".
Najczęstszy błąd to uznanie, że skoro typ A "ma 6 mA", to jest równoważny typowi B. Drugi błąd to mylenie prądu pulsującego (jednopołówkowego) z prądem stałym wygładzonym. W zadaniach egzaminacyjnych słowo "wyprostowane" zwykle oznacza właśnie DC wygładzone.
Tak, bo sterowniki, zasilacze i napędy mogą generować nietypowe kształty prądów upływu. Dobór RCD powinien uwzględniać, czy w danym obwodzie mogą pojawić się składowe stałe. W praktyce pomaga to uniknąć zarówno braku zadziałania, jak i niepotrzebnych wyłączeń.
Warto nauczyć się par: typ AC = sama sinusoida, typ A = sinusoida + przebieg pulsujący, typ B = sinusoida + oznaczenia DC. Ćwicz rozpoznawanie symboli na zdjęciach aparatury i łącz je z opisem prądów: AC, pulsujące oraz wyprostowane (DC wygładzone).
info

Około 26% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Źródła:

  • PN-EN 61008-1:2007, "Wyłączniki różnicowoprądowe bez wbudowanego zabezpieczenia nadprądowego do użytku domowego i podobnego (RCCB) – Część 1: Zasady ogólne", wydanie 2007 (zakres: typy i oznaczenia na aparatach)
  • IEC 61008-1, "Residual current operated circuit-breakers without integral overcurrent protection for household and similar uses (RCCBs) – Part 1: General rules" (zakres: klasyfikacja typów AC/A/B i wymagania oznaczeń)
  • IEC 60364-5-53, "Low-voltage electrical installations – Part 5-53: Selection and erection of electrical equipment – Isolation, switching and control" (zakres: dobór urządzeń ochronnych, w tym RCD)

Materiały:

  • Norma PN-EN 61008-1:2007 (wymagania i oznaczenia RCD bez członu nadprądowego)
  • IEC 61008-1 (odpowiednik międzynarodowy PN-EN 61008-1)
  • IEC 60364-5-53 (dobór i montaż aparatury łączeniowej i sterowniczej; dobór RCD)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego