KWALIFIKACJA ELM3 - PRÓBNY

PYTANIE NR 12.
Wymiana tranzystorów BC109 na płycie sterownika PLC może być wykonana przez
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tranzystor zamontowany na płytce drukowanej jest zwykle połączony z PCB lutem, a nie śrubą ani podstawką.
Aby go wymienić, należy usunąć spoiwo z wyprowadzeń i wyjąć element, czyli wykonać wylutowanie. Metody typu odkręcanie, wycinanie lub "wyjęcie z podstawy" nie opisują standardowej, poprawnej wymiany elementu lutowanego.

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce serwisowej elektroniki (także w urządzeniach mechatronicznych i modułach sterowania) sposób wymiany elementu zależy od metody jego zamocowania do płytki PCB. Tranzystory małej mocy montowane przewlekane (THT) są typowo połączone z płytą połączeniami lutowanymi na polach lutowniczych. Dlatego poprawną czynnością umożliwiającą wymianę jest wylutowanie tranzystora: usunięcie lutu z wyprowadzeń (np. odsysaczem lub plecionką) i dopiero potem wyjęcie elementu bez zrywania ścieżek.

Odpowiedź "odkręcenie tranzystora" jest niepoprawna, bo dotyczy elementów mocowanych mechanicznie śrubą do radiatora lub obudowy. W przypadku typowego montażu na PCB sama śruba (jeśli w ogóle występuje) nie zastępuje połączeń elektrycznych lutowanych na spodzie płytki.

Odpowiedź "wycięcie tranzystora" nie opisuje prawidłowej procedury wymiany: cięcie może uszkodzić pola lutownicze, pozostawić resztki wyprowadzeń i utrudnić późniejsze, poprawne wlutowanie nowego elementu. Może być awaryjną techniką demontażu, ale nie jest standardem wymiany w zadaniach egzaminacyjnych.

Odpowiedź "wyjęcie tranzystora z podstawy" sugeruje montaż w podstawce (gnieździe). Tak instaluje się niektóre układy scalone, natomiast tranzystory na płytkach sterowników zwykle są wlutowane bezpośrednio. Klucz na egzaminie: rozpoznać, że jeśli element jest lutowany, to jego wymiana wymaga rozlutowania.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się czynności mechaniczne (odkręcanie, wyjmowanie z podstawy) i jednocześnie czynność lutownicza, najczęściej pytanie sprawdza rozróżnienie połączenia lutowanego od mocowania mechanicznego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Wylutowanie to usunięcie lutu łączącego wyprowadzenia elementu z polami lutowniczymi na PCB, a następnie ostrożne wyjęcie elementu.

Stosuje się odsysacz, plecionkę lub stację lutowniczą, aby nie zerwać ścieżek i nie przegrzać laminatu.

Najczęściej: lutownica grotowa o odpowiedniej mocy, cyna i topnik (do poprawy zwilżania), plecionka do rozlutowywania lub odsysacz, pęseta/szczypce oraz czyścik grotu.

W serwisie PLC ważne są też środki ESD (opaska, mata) i lupa do kontroli pól.

Wycinanie może pozostawić fragmenty wyprowadzeń w przelotkach, utrudnić oczyszczenie otworów i zwiększyć ryzyko uszkodzenia pól lutowniczych.

Na egzaminie "wymiana" oznacza zwykle poprawną technikę serwisową, a nie awaryjne usuwanie.

Zwykle nie, bo połączenie elektryczne z PCB realizuje lut, a nie śruba. Odkręcanie dotyczy raczej elementów przykręcanych do radiatora lub obudowy.

Nawet jeśli element jest dodatkowo przykręcony, to i tak trzeba rozlutować wyprowadzenia.

Z podstawy wyjmuje się elementy instalowane w gniazdach (np. niektóre układy scalone, czasem przekaźniki w podstawkach).

Jeśli na PCB nie ma gniazda, a wyprowadzenia są przylutowane, właściwą czynnością jest wylutowanie, nie "wyjęcie".

Element w podstawce ma widoczne gniazdo/ramkę i zwykle da się go wyjąć bez podgrzewania pól lutowniczych. Element lutowany ma wyprowadzenia przechodzące przez otwory i zalutowane od spodu.

Wątpliwości rozstrzyga oględziny strony lutów (spodu PCB).

Najczęstsze to: przegrzewanie pola (odrywanie pada), szarpanie elementu zanim lut się roztopi, brak topnika i zbyt długie grzanie, a także nieoczyszczenie otworów przed próbą wyjęcia.

Pomaga praca krótkimi cyklami i kontrola temperatury.

Często tak: świeża cyna i topnik poprawiają przewodzenie ciepła i zwilżanie, dzięki czemu stary lut łatwiej się usuwa plecionką lub odsysaczem.

To praktyczna technika serwisowa, która zmniejsza ryzyko uszkodzenia pól lutowniczych.

Należy chronić elektronikę przed wyładowaniami: używać opaski ESD podłączonej do uziemienia, pracować na macie ESD, unikać syntetycznej odzieży i dotykania wyprowadzeń elementów.

ESD może uszkodzić półprzewodniki mimo braku widocznych śladów, więc to kluczowa praktyka serwisowa.

Warto przećwiczyć rozpoznawanie montażu THT i SMD, nazwy narzędzi (lutownica, plecionka, odsysacz), typowe czynności serwisowe oraz zasady ESD.

Na testach szukaj słów-kluczy: "płytka", "wylutowanie", "przelotka", "pole lutownicze" – zwykle wskazują na demontaż przez rozlutowanie.

info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 74% zdających egzamin. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "Tranzystor zamontowany na płytce drukowanej jest zwykle połączony z PCB lutem, a nie śrubą ani podstawką.Aby go wymienić, należy usunąć spoiwo z wyprowadzeń i wyjąć element, czyli wykonać wylutowanie."

Źródła:

  • Tadeusz M. Zarębski, "Elektronika. Podstawy", rozdziały: montaż elementów elektronicznych, techniki lutowania (wydanie zależne od szkoły/biblioteki)
  • John D. Lenk, "Podstawy elektroniki" (lub "Handbook of Practical Electronics"), rozdziały: lutowanie i montaż na PCB (konkretne wydanie zależne od dostępności)
  • IEC 61340-5-1 (ochrona przed elektrycznością statyczną w pracy z elektroniką) – kontekst ESD przy serwisie PCB

Materiały:

  • Podręcznik/rozdziały o technikach lutowania i rozlutowywania (THT/SMD)
  • Instrukcje serwisowe (DTR) urządzeń mechatronicznych – sekcje o naprawach elektroniki
  • Materiały szkoleniowe producentów lutownic i stacji hot-air (podstawy BHP i techniki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego