KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 1.
Z przedstawionego rysunku, który ilustruje połączenie wału silnika elektrycznego z wałem maszyny roboczej wynika, że odchyłka współosiowości wałów może wynosić maksymalnie
Ilustracja przedstawia schemat połączenia wału silnika elektrycznego z wałem maszyny roboczej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Właściwa odpowiedź wynika z danych podanych na rysunku montażowym połączenia wałów: dopuszczalna maksymalna odchyłka współosiowości jest bardzo mała i wynosi 0,1 mm. Jednocześnie rysunek określa minimalną przerwę (luz) między piastami, która nie powinna być mniejsza niż 1 mm.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu kluczowa jest umiejętność odczytu wymagań montażowych z rysunku dotyczących połączenia wału silnika z wałem maszyny roboczej. Taki rysunek zwykle podaje dopuszczalne tolerancje ustawienia (osiowania) oraz wymagany luz między elementami połączenia, aby praca układu była bezpieczna i trwała.

Odpowiedź "0,1 mm, a odległość między piastami ma być nie mniejsza niż 1 mm" jest właściwa, ponieważ zawiera dwa typowe parametry eksploatacyjno-montażowe:

  • maksymalną odchyłkę współosiowości (mała wartość rzędu dziesiątych części milimetra wskazuje na wymaganie dokładnego osiowania),
  • minimalną odległość między piastami (luz osiowy/odstęp zapobiegający ocieraniu, przenoszeniu niepożądanych sił osiowych i błędom montażowym).

Pozostałe odpowiedzi są błędne z typowych powodów spotykanych na egzaminach i w praktyce:

  • Warianty z "1 mm" jako dopuszczalną odchyłką współosiowości zawyżają tolerancję ustawienia. W praktyce tak duża niewspółosiowość często prowadzi do zwiększonych drgań, szybszego zużycia łożysk i elementów sprzęgła.
  • Warianty z warunkiem "maksymalna odległość między piastami musi być mniejsza niż 1 mm" lub "…mniejsza niż 0,1 mm" odwracają sens wymagania: rysunki montażowe najczęściej podają minimalny wymagany odstęp (nie mniejszy niż …), a nie nakaz utrzymywania odstępu "poniżej" bardzo małej wartości.
  • Odpowiedź, w której wartości 0,1 mm i 1 mm są "zamienione rolami" (odchyłka vs odstęp), jest klasyczną pułapką: obie liczby występują, ale odnoszą się do różnych wymagań.

Wskazówka egzaminacyjna: przy takich pytaniach warto najpierw zidentyfikować, które dane są tolerancją ustawienia (zwykle bardzo mała wartość), a które dotyczą odstępu/luzu (często większa wartość w milimetrach). Dopiero potem porównywać odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Współosiowość wałów oznacza takie ustawienie osi wału silnika i osi wału maszyny roboczej, aby pokrywały się możliwie dokładnie. Zapewnia to równomierne przenoszenie momentu, mniejsze drgania oraz wolniejsze zużycie łożysk i sprzęgła.
Odchyłka współosiowości w mm to dopuszczalna różnica położenia osi (zwykle przesunięcie promieniowe) między wałami w miejscu sprzęgła. Mała wartość oznacza konieczność dokładnego osiowania. Zawsze trzeba sprawdzić, czy rysunek dotyczy odchyłki równoległej czy kątowej.
Niewspółosiowość generuje dodatkowe siły i momenty w sprzęgle oraz na łożyskach, co zwiększa drgania i temperaturę pracy. Skutkiem bywa szybsze zużycie elementów elastycznych, pękanie wkładek, rozluźnianie połączeń oraz skrócenie trwałości łożysk.
Najczęściej myli się wartości 0,1 i 1, pomija przecinek dziesiętny albo zamienia parametry miejscami (tolerancja osiowania vs odstęp między piastami). Częsty błąd to też odczyt "nie mniejsza niż" jako "nie większa niż", co odwraca sens wymagania.
Oznacza minimalny wymagany odstęp (luz) pomiędzy piastami elementów sprzęgła. Taki luz zapobiega ocieraniu i przenoszeniu niepożądanych sił osiowych. W praktyce pomaga też utrzymać prawidłową pracę elementów elastycznych i ułatwia montaż/demontaż.
Nie. Dopuszczalne odchyłki zależą od typu sprzęgła, prędkości obrotowej, konstrukcji układu oraz wytycznych producenta. Sprzęgła elastyczne zwykle tolerują więcej niż sztywne, ale nadal trzeba trzymać się wartości z dokumentacji, bo "za dużo" oznacza wzrost drgań i zużycia.
Stosuje się metody pomiaru i osiowania, np. czujniki zegarowe, liniały/kątowniki w prostszych przypadkach lub systemy laserowe. Po wstępnym ustawieniu wykonuje się korekty przez podkładki pod stopami silnika i przesunięcia boczne, aż do spełnienia tolerancji.
Szczególnie przy dużych prędkościach obrotowych, długiej pracy ciągłej, układach z precyzyjnymi łożyskami oraz tam, gdzie występują drgania krytyczne. Im bardziej wrażliwy układ i im większa moc, tym większe znaczenie ma dotrzymanie tolerancji z dokumentacji.
Niepewnie. 0,1 mm to bardzo mała wartość, zwykle wymagająca przyrządów pomiarowych. Ocena wzrokowa może sprawdzić jedynie zgrubne ustawienie. Do potwierdzenia tolerancji stosuje się pomiar (np. czujnik, metoda laserowa), a nie intuicję montażysty.
Ćwicz odczyt oznaczeń: tolerancji (maksymalnie), warunków typu "nie mniejsza niż", jednostek oraz tego, czego dotyczy wymiar (odchyłka, luz, średnica). Dobrą metodą jest przepisywanie danych z rysunku na listę wymagań montażowych i dopiero wybór pasującej odpowiedzi.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Instrukcje montażu i osiowania producentów sprzęgieł (karty katalogowe/wytyczne montażowe)
  • Podręczniki z zakresu montażu maszyn i diagnostyki drgań (rozdziały o osiowaniu wałów)
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji dot. montażu maszyn elektrycznych (ćwiczenia z osiowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego