KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 15.
Które z zabezpieczeń przed przeciążeniem silnika elektrycznego zastosowano w układzie przedstawionym na schemacie?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny związany z zabezpieczeniem silnika elektrycznego przed przeciążeniem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zabezpieczenie termistorowe rozpoznaje się po czujnikach temperatury (termistorach) umieszczonych w uzwojeniach silnika i po module/przekaźniku, który monitoruje ich obwód. Gdy temperatura wzrośnie ponad próg, przekaźnik rozłącza obwód sterowania stycznika, odłączając zasilanie silnika.

Pełne wyjaśnienie:

Na schemacie w silniku M1 widać elementy oznaczone symbolem rezystora z oznaczeniem temperatury (ϑ). To typowy zapis termistorów (czujników temperatury) umieszczonych w uzwojeniach. Przewody z tych czujników są doprowadzone do zewnętrznego modułu N1 (przekaźnika ochronnego), którego styk jest włączony w obwód sterowania cewką stycznika. Taki układ oznacza, że przy zbyt wysokiej temperaturze uzwojeń przekaźnik zadziała i przerwie zasilanie cewki stycznika, a w konsekwencji odłączy silnik.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź "Zabezpieczenie termistorowe"?
Bo to zabezpieczenie mierzy temperaturę bezpośrednio w silniku (w uzwojeniach), a nie wnioskuje o niej z prądu. Kluczową cechą rozpoznawczą jest obecność termistorów w silniku oraz dedykowanego przekaźnika nadzorującego ich obwód.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Przekaźnik hallotronowy dotyczy pomiaru pola magnetycznego/prądu lub położenia, a nie temperatury uzwojeń. Na schemacie nie ma typowego oznaczenia czujnika Halla; są natomiast czujniki temperatury (ϑ).
  • Wyłącznik silnikowy jest klasycznym zabezpieczeniem nadprądowym (przeciążeniowym) z członem termicznym (bimetal) i często członem zwarciowym. Na schemacie rozpoznawalny jest inny mechanizm: czujniki w silniku + przekaźnik N1 rozłączający sterowanie.
  • Wyzwalacz elektromagnetyczny reaguje bardzo szybko na duży skok prądu, czyli typowo na zwarcie, a nie na przegrzanie uzwojeń mierzone czujnikiem temperatury. W tym układzie "sygnałem awarii" jest przekroczenie temperatury wykryte przez termistory.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na schemacie widzisz czujniki w silniku (np. oznaczenie ϑ) podłączone do przekaźnika ochronnego, najczęściej chodzi o zabezpieczenie termistorowe (ochrona przed przegrzaniem uzwojeń).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zabezpieczenie termistorowe to ochrona przed przegrzaniem uzwojeń silnika oparta o termistory umieszczone w silniku. Przekaźnik nadzoruje ich sygnał (zmianę rezystancji) i w razie przekroczenia progu temperatury rozłącza obwód sterowania, zwykle wyłączając stycznik zasilający silnik.
Najczęściej są narysowane jako elementy rezystancyjne z dodatkowym oznaczeniem temperatury (np. ϑ) i umieszczone "wewnątrz" symbolu silnika. Zwykle prowadzą do osobnego przekaźnika/modułu ochronnego, którego styk znajduje się w obwodzie sterowania cewką stycznika.
Wyłącznik silnikowy reaguje głównie na prąd, więc temperaturę uzwojeń ocenia pośrednio. Termistory mierzą temperaturę bezpośrednio w uzwojeniach, dlatego szybciej wykryją przegrzewanie wynikające np. ze słabego chłodzenia, częstych rozruchów albo wysokiej temperatury otoczenia.
Przekaźnik monitoruje obwód czujników w silniku. Gdy wykryje stan przegrzania (sygnał z termistorów), przełącza swój styk w obwodzie sterowania, przez co cewka stycznika traci zasilanie. Skutkiem jest odłączenie toru mocy i zatrzymanie silnika.
Zabezpieczenie przeciążeniowe ma zadziałać przy dłuższym, podwyższonym obciążeniu (narastanie temperatury w czasie). Zabezpieczenie zwarciowe ma działać bardzo szybko przy gwałtownym skoku prądu. Termistory są typowo związane z ochroną termiczną (przegrzanie), a wyzwalacz elektromagnetyczny z ochroną zwarciową.
Typowy czujnik Halla służy do pomiaru pola magnetycznego lub prądu (pośrednio), a nie do pomiaru temperatury uzwojeń. W praktyce nie jest to standardowe zabezpieczenie termiczne silnika. W pytaniach egzaminacyjnych "hallotronowy" zwykle nie odpowiada układowi z termistorami w silniku.
Częsty błąd to utożsamienie każdej ochrony z wyłącznikiem silnikowym, bo jest popularny w praktyce. Drugi błąd to mylenie przegrzania (czujniki temperatury w uzwojeniach) ze zwarciem (szybkie wyzwalanie elektromagnetyczne). Warto szukać na schemacie czujników ϑ i przekaźnika nadzorującego.
Stosuje się je tam, gdzie ryzyko przegrzania jest podwyższone: przy częstych rozruchach, zmiennym obciążeniu, ograniczonym chłodzeniu lub gdy zatrzymanie napędu ma zapobiec awarii (np. wentylacja, sprężarki, pompy). Warunkiem jest silnik fabrycznie wyposażony w czujniki.
Wyłącznik silnikowy zwykle jest w torze zasilania i kojarzy się z elementem nadprądowym (symbol aparatu z członami termicznym/magnetycznym). Przekaźnik termistorowy ma wejście z czujników w silniku i jego styk znajduje się w obwodzie sterowania (np. w szeregu z cewką stycznika).
Ćwicz rozpoznawanie elementów na schematach: bezpieczniki, styczniki, przekaźniki, czujniki. Naucz się różnic między: przeciążeniem, przegrzaniem i zwarciem oraz które aparaty są z nimi związane. Pomaga też analiza kilku przykładowych schematów sterowania z opisem funkcji styków.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Zabezpieczenie termistorowe rozpoznaje się po czujnikach temperatury (termistorach) umieszczonych w uzwojeniach silnika i po module/przekaźniku, który monitoruje ich obwód."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Termistor - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Zabezpieczenie_nadpr%C4%85dowe - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Wy%C5%82%C4%85cznik_silnikowy - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z podstaw elektrotechniki i automatyki (dział: zabezpieczenia silników)
  • Materiały dydaktyczne o schematach sterowania silnikami (styczniki, przekaźniki, zabezpieczenia)
  • Dokumentacje producentów przekaźników termistorowych (opis działania i schematy podłączeń)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego