KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 33.
Za pomocą, którego zestawu aparatury kontrolno-pomiarowej wyznaczono widoczną na rysunku charakterystykę czułości użytkowej odbiornika radiowego na zakresie fal średnich?
Ilustracja przedstawia wykres charakterystyki czułości użytkowej odbiornika radiowego na zakresie fal średnich.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Charakterystykę czułości odbiornika AM wyznacza się, podając do wejścia sygnał o kontrolowanej częstotliwości i poziomie, najlepiej z generatora RF z modulacją AM.
Odpowiedź odbiornika obserwuje się na wyjściu (np. w torze m.cz.) oscyloskopem, aby ocenić amplitudę i warunki poprawnego odbioru.

Pełne wyjaśnienie:

Charakterystyka czułości użytkowej odbiornika radiowego na falach średnich opisuje, jak zmienia się "łatwość odbioru" (w praktyce: wymagany poziom sygnału wejściowego dla uzyskania określonego sygnału na wyjściu) w funkcji częstotliwości w badanym zakresie. Aby taką charakterystykę wyznaczyć, trzeba spełnić dwa warunki: dostarczyć do odbiornika sygnał testowy o znanej częstotliwości i poziomie oraz wiarygodnie obserwować/ocenić odpowiedź odbiornika.

W pomiarach odbiorników AM naturalnym źródłem sygnału jest generator sygnałowy RF z modulacją AM. Modulacja AM jest istotna, ponieważ typowy odbiornik fal średnich demoduluje sygnał amplitudowo i dopiero wtedy uzyskuje się przebieg w torze m.cz. W praktyce podczas przemiatania częstotliwości (lub wykonywania punktów pomiarowych) utrzymuje się ustalone parametry modulacji i zmienia częstotliwość nośnej oraz/lub poziom sygnału wejściowego.

Drugim kluczowym przyrządem jest oscyloskop, który umożliwia obserwację przebiegu na wyjściu (np. po detekcji, w torze akustycznym) i ocenę amplitudy, kształtu oraz ewentualnych zniekształceń. To pozwala porównywać odpowiedź odbiornika dla różnych częstotliwości i sporządzić wykres/charakterystykę.

Pozostałe zestawy aparatury są mniej właściwe w tym kontekście:

  • Generator funkcyjny i oscyloskop – generator funkcyjny typowo nie jest przeznaczony do stabilnego generowania sygnału RF w zakresie fal średnich z kontrolowaną modulacją AM w standardzie pomiarowym odbiorników; może nie zapewnić odpowiednich parametrów nośnej i modulacji.
  • Generator impulsowy i oscyloskop – sygnał impulsowy nie odpowiada typowemu warunkowi pracy odbiornika AM przy badaniu czułości w funkcji częstotliwości; to inny rodzaj pobudzenia i inna diagnostyka.
  • Generator z modulacją FM i multimetr – FM nie pasuje do toru detekcji AM, a multimetr nie służy do wygodnej obserwacji przebiegów oraz oceny jakości demodulacji podczas pomiarów charakterystyk.

Egzaminacyjnie warto zapamiętać zasadę: badanie odbiornika AM → generator RF z AM jako źródło sygnału + oscyloskop (lub dedykowany miernik poziomu) do oceny odpowiedzi.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Czułość użytkowa to praktyczna miara tego, jak mały sygnał na wejściu antenowym pozwala uzyskać użyteczny odbiór na wyjściu (np. w torze m.cz.). W pomiarach ustala się kryterium "użyteczności" i sprawdza, jaki poziom sygnału jest potrzebny.
Odbiornik AM jest projektowany do demodulacji amplitudy. Gdy podasz sygnał bez właściwej modulacji, na wyjściu m.cz. możesz nie uzyskać reprezentatywnego sygnału testowego. Generator z AM pozwala uzyskać typowy sygnał po detekcji.
Oscyloskop służy do obserwacji przebiegu na wyjściu odbiornika (np. po detektorze lub w torze audio). Umożliwia ocenę amplitudy i kształtu sygnału w kolejnych punktach częstotliwości, co pozwala sporządzić charakterystykę.
Zwykle nie jest to najlepszy wybór. Generator funkcyjny jest przeznaczony głównie do niskich i średnich częstotliwości oraz podstawowych przebiegów. W testach odbiorników radiowych potrzebujesz stabilnej nośnej RF i kontrolowanej modulacji, co zapewnia generator sygnałowy RF.
Gdy kryterium czułości jest zdefiniowane jako konkretny poziom napięcia na wyjściu (lub poziom audio), można użyć miernika poziomu/voltmetru selektywnego. Jednak oscyloskop bywa wygodniejszy, bo pokazuje także zniekształcenia i zakłócenia.
W AM informacja jest w zmianach amplitudy, a w FM w zmianach częstotliwości. Odbiornik AM nie jest przystosowany do prawidłowej demodulacji FM, więc na wyjściu nie otrzymasz miarodajnego sygnału testowego do oceny czułości w typowych warunkach pracy.
Istotne są: częstotliwość nośnej (w zakresie fal średnich), poziom wyjściowy (np. w µV/mV na wyjściu generatora) oraz parametry modulacji AM (częstotliwość tonu modulującego i głębokość modulacji). To zapewnia porównywalność punktów pomiaru.
Najczęściej do wejścia antenowego (bezpośrednio lub przez odpowiedni układ sprzęgający/tłumik), aby zasymulować sygnał z anteny. Dobór sprzężenia jest ważny, by nie przesterować wejścia i zachować warunki zbliżone do rzeczywistych.
Częste błędy to mylenie czułości z selektywnością, nieuwzględnienie przesterowania (zbyt duży sygnał z generatora) oraz porównywanie punktów pomiarowych przy zmiennych parametrach modulacji. Problemem bywa też pomiar w złym miejscu toru (np. przed detekcją).
Utrwal schemat blokowy odbiornika AM i funkcje bloków (w.cz., p.cz., detektor, m.cz.). Ćwicz dobór aparatury: generator RF z AM do pobudzenia i oscyloskop do obserwacji. Przeglądaj przykładowe wykresy charakterystyk i ucz się, co fizycznie oznaczają.
info

Około 38% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z radiotechniki (odbiorniki superheterodynowe, modulacja AM, podstawy pomiarów)
  • Instrukcje obsługi generatorów sygnałowych RF z funkcją AM (opis trybów modulacji i poziomów)
  • Materiały dydaktyczne z metrologii elektronicznej (dobór przyrządów, interpretacja charakterystyk)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego