KWALIFIKACJA SPO4 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 34.
Które zaburzenie mowy polega na wymawianiu głosek: sz, ż, cz, dż, jak: s, z, c, dz?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Seplenienie to wada wymowy polegająca m.in. na zamianie głosek szeregu szumiącego (sz, ż, cz, dż) na głoski szeregu syczącego (s, z, c, dz). Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych trudności: "rotacyzm/reranie" odnoszą się do głoski r, a "jąkanie" do płynności mowy, nie do tej substytucji.

Pełne wyjaśnienie:

Opis w pytaniu dotyczy sytuacji, w której dziecko realizuje głoski sz, ż, cz, dż tak, jakby były to s, z, c, dz. Jest to typowy przykład wady wymowy określanej jako seplenienie (w terminologii logopedycznej często spotyka się także nazwę sygmatyzm, a przy zamianach głosek – parasygmatyzm).

Dlaczego "seplenienie" pasuje do opisu? Ponieważ kluczowym mechanizmem jest substytucja (zastępowanie) głosek z jednego szeregu (szumiącego) głoskami z innego szeregu (syczącego). W praktyce brzmi to jak "spłaszczona" wymowa, bez charakterystycznego "szumu" dla sz/ż/cz/dż.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują, bo odnoszą się do innych typów trudności:

  • Reranie oraz rotacyzm są w języku polskim łączone przede wszystkim z nieprawidłową realizacją głoski r (np. jej zniekształcenie, brak lub zastępowanie inną głoską). W pytaniu nie ma informacji o problemach z "r", tylko o zamianie szumiących na syczące.
  • Jąkanie to zaburzenie płynności mowy (np. powtarzanie sylab, przedłużanie dźwięków, blokowanie), a nie wada artykulacyjna polegająca na konkretnej zamianie głosek.

W pracy opiekunki dziecięcej ważne jest rozpoznanie, jaki typ trudności słyszysz: czy to kwestia artykulacji (jak w seplenieniu), czy płynności (jąkanie), czy dotycząca pojedynczej głoski (np. "r"). To pomaga właściwie reagować: modelować poprawną wymowę w naturalnej komunikacji i w razie potrzeby sugerować konsultację logopedyczną.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Seplenienie to wada wymowy, w której dziecko nieprawidłowo realizuje głoski dentalizowane, np. zamienia głoski szumiące (sz, ż, cz, dż) na syczące (s, z, c, dz) albo je zniekształca. Objawia się charakterystycznym "spłaszczeniem" brzmienia i bywa wskazaniem do konsultacji logopedycznej.
Szereg syczący to: s, z, c, dz, a szereg szumiący to: sz, ż, cz, dż. Dzieci z seplenieniem mogą te szeregi mylić, przez co "szafa" może brzmieć jak "safa". Dla opiekuna ważne jest słuchowe wychwycenie, który szereg jest zastępowany.
Najczęściej wynika to z nieprawidłowego ułożenia języka i warg, słabszej kontroli motorycznej narządów mowy albo trudności w różnicowaniu słuchowym podobnych głosek. Czasem znaczenie ma też utrwalony nawyk lub oddychanie przez usta. Rozpoznanie przyczyny wymaga oceny logopedy.
W praktyce oba określenia bywają używane zamiennie, ale "sygmatyzm" jest częściej traktowany jako termin bardziej fachowy, a "seplenienie" jako nazwa potoczna. W testach szkolnych i w codziennej komunikacji zwykle spotkasz "seplenienie", jednak warto kojarzyć oba pojęcia.
Seplenienie dotyczy artykulacji konkretnych głosek (np. "sz" brzmi jak "s"), a jąkanie dotyczy płynności mowy (powtórzenia, przeciąganie dźwięków, bloki). Jeśli problem polega na tym, jak brzmią głoski – myśl o wadzie wymowy; jeśli na tym, jak płynnie dziecko mówi – myśl o jąkaniu.
Rotacyzm odnosi się do nieprawidłowej realizacji głoski "r" (np. jej zniekształcenia, braku lub zastępowania). To inny problem niż zamiana "sz" na "s". W rozwoju mowy "r" pojawia się zwykle później niż wiele innych głosek, dlatego ocena normy rozwojowej i wskazań do terapii powinna należeć do specjalisty.
Częsty błąd to wybieranie "jąkania" dla każdego problemu z mową lub mylenie nazw wad artykulacyjnych między sobą (np. rotacyzm z seplenieniem). Pomaga strategia: najpierw ustal, czy opis dotyczy konkretnej grupy głosek (syczące/szumiące), jednej głoski ("r"), czy płynności wypowiedzi (pauzy, bloki, powtórzenia).
Gdy wada wymowy utrzymuje się mimo upływu czasu, utrudnia zrozumiałość mowy lub budzi niepokój rodzica/zespołu, warto zasugerować konsultację logopedyczną. Opiekunka nie stawia diagnozy, ale może obserwować, notować przykłady realizacji głosek i wspierać dziecko w spokojnej komunikacji.
Pomocne bywają ćwiczenia różnicowania słuchowego (rozpoznawanie par wyrazów typu "sok–szok") oraz ćwiczenia usprawniające język i wargi. Jednak dobór ćwiczeń powinien wynikać z oceny logopedy, bo podobny objaw może mieć różne przyczyny (nawyk, budowa anatomiczna, oddychanie przez usta).
Tak, oddychanie przez usta może sprzyjać nieprawidłowej pracy języka i warg oraz utrwalaniu niekorzystnych nawyków artykulacyjnych. Nie jest to jednak jedyna przyczyna – znaczenie mają też m.in. sprawność motoryczna narządów mowy i słuch fonemowy. Dlatego przy utrwalonych trudnościach potrzebna jest diagnoza specjalisty.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że seplenienie to wada wymowy polegająca m.in. na zamianie głosek szeregu szumiącego (sz, ż, cz, dż) na głoski szeregu syczącego (s, z, c, dz).

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Sygmatyzm" (hasło opisujące seplenienie), https://pl.wikipedia.org/wiki/Sygmatyzm - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL) – "Rotacyzm", https://pl.wikipedia.org/wiki/Rotacyzm - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL) – "Jąkanie", https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%85kanie - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podstawowe poradniki logopedyczne dla opiekunów i nauczycieli wychowania przedszkolnego
  • Materiały edukacyjne poradni psychologiczno-pedagogicznych o rozwoju mowy
  • Ćwiczenia różnicowania słuchowego głosek syczących i szumiących (karty pracy, nagrania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego