Współczynnik mocy cosφ opisuje relację między mocą czynną a pozorną. W silniku indukcyjnym część pobieranego prądu jest potrzebna do wytworzenia pola magnetycznego w szczelinie powietrznej (składowa magnesująca, związana z mocą bierną), a część odpowiada za wykonanie pracy mechanicznej (składowa czynna).
Kluczowe jest to, że prąd magnesujący jest w dużej mierze niezależny od obciążenia, natomiast składowa czynna prądu rośnie wraz z momentem i mocą oddawaną na wale. Gdy silnik pracuje przy małym obciążeniu (niedociążeniu), składowa czynna jest mała, a składowa magnesująca stanowi dużą część prądu całkowitego. W efekcie rośnie udział mocy biernej w mocy pozornej i cosφ staje się niski. Dlatego odpowiedź "Silnik jest niewłaściwie obciążony" należy rozumieć jako zbyt małe obciążenie względem mocy znamionowej.
Odpowiedź "Silnik jest przeciążony" jest myląca, bo przy wzroście obciążenia cosφ zwykle rośnie do wartości bliskich znamionowym (choć przeciążanie pogarsza warunki cieplne i może obniżać sprawność oraz trwałość). "Silnik jest niewłaściwie wyważony" dotyczy problemu mechanicznego (drgania, hałas, obciążenie łożysk), ale nie jest podstawowym wyjaśnieniem niskiego cosφ. "Silnik jest niewłaściwie uziemiony" odnosi się do bezpieczeństwa i ochrony przeciwporażeniowej; błędne uziemienie nie jest typową przyczyną obniżenia cosφ samego silnika.
W praktyce niski cosφ oznacza większy przepływ mocy biernej, większe prądy w sieci i większe straty w liniach. Działania naprawcze to przede wszystkim właściwy dobór mocy silnika do obciążenia oraz, gdy to uzasadnione, kompensacja mocy biernej lub zastosowanie falownika.
