KWALIFIKACJA CHM4 - TEST WIEDZY NR 8

PYTANIE NR 18.
Załóżmy, że wykonujesz analizę ilościową zawartości cynku w próbce. Wykorzystujesz do tego spektrofotometr i zastosowałeś prawo Lamberta-Beera. Otrzymane wyniki są następujące: stężenie roztworu standardowego - 0,03 mol/dm3, absorbancja roztworu standardowego - 0,4, absorbancja próbki - 0,24. Oblicz stężenie cynku w próbce.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Prawo Lamberta-Beera przy stałej drodze optycznej i tych samych warunkach daje zależność proporcjonalną: A ∝ c. Zatem cpróbki = (Apróbki/Awzorca) · cwzorca = (0,24/0,40) · 0,03 = 0,018 mol/dm3. Pozostałe wartości nie wynikają z tej proporcji.

Pełne wyjaśnienie:

W spektrofotometrii, przy stałej długości fali oraz stałej drodze optycznej kuwety, prawo Lamberta-Beera opisuje zależność:

A = ε · l · c, gdzie A to absorbancja, ε to molowy współczynnik absorpcji, l to droga optyczna (zwykle 1 cm), a c to stężenie.

Jeżeli dla próbki i roztworu wzorcowego (standardu) spełnione są te same warunki pomiaru (ta sama kuweta, ta sama długość fali, brak zmian w matrycy w sposób wpływający na ε), to ε i l są takie same. Wtedy można porównać próbkę ze wzorcem proporcją:

Apróbki / Awzorca = cpróbki / cwzorca

Podstawiamy dane:

  • cwzorca = 0,03 mol/dm3
  • Awzorca = 0,40
  • Apróbki = 0,24

Obliczenie:

cpróbki = (0,24 / 0,40) · 0,03 = 0,60 · 0,03 = 0,018 mol/dm3

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 0,02 mol/dm3 – odpowiadałoby stosunkowi absorbancji ok. 0,67 (bo 0,02/0,03 ≈ 0,67), a tutaj mamy 0,24/0,40 = 0,60.
  • 0,01 mol/dm3 – byłoby zgodne ze stosunkiem 1/3, czyli absorbancja próbki musiałaby być ok. 0,13 przy wzorcu 0,40; to nie pasuje do danych.
  • 0,024 mol/dm3 – to 80% stężenia wzorca, więc absorbancja próbki musiałaby wynosić 0,32 (0,8 · 0,40), a nie 0,24.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zadaniach "wzorzec + próbka" najpierw policz stosunek absorbancji Apróbki/Awzorca, a dopiero potem pomnóż przez stężenie wzorca. To ogranicza ryzyko odwrócenia ułamka.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zależność łącząca absorbancję z właściwościami roztworu: A = ε·l·c. Oznacza, że przy stałej długości fali i tej samej kuwecie absorbancja rośnie proporcjonalnie do stężenia. Dzięki temu można wyznaczać stężenia z pomiaru A, porównując próbkę do wzorca.
Gdy mierzysz próbkę i wzorzec w tych samych warunkach, korzystasz z proporcji: cpróbki = (Apróbki/Awzorca) · cwzorca. To w praktyce "kalibracja jednopunktowa". Najpierw liczysz stosunek absorbancji, potem mnożysz przez stężenie wzorca.
Wzór A = ε·l·c ma te same ε i l dla próbki i standardu, jeśli używasz tej samej długości fali i tej samej drogi optycznej. Te składniki się skracają w ilorazie, więc pozostaje prosta proporcja A do c. To upraszcza obliczenia i ogranicza liczbę danych potrzebnych w zadaniu.
Najważniejsze są: stała długość fali, ta sama kuweta (droga optyczna), roztwory w zakresie liniowości (brak zbyt dużych stężeń), brak zmętnienia i rozpraszania oraz możliwie podobna matryca próbki i wzorca. Gdy te warunki nie są spełnione, zależność A–c może przestać być liniowa.
To jednostka stężenia molowego (molarności): liczba moli substancji w 1 dm3 roztworu (czyli w 1 litrze). W analizie ilościowej to jedna z najczęściej spotykanych jednostek przy obliczeniach kalibracyjnych i przygotowywaniu roztworów wzorcowych.
Typowe pomyłki to: odwrócenie ułamka (Awzorca/Apróbki zamiast Apróbki/Awzorca), zaokrąglanie "w trakcie" rachunków, mieszanie jednostek stężenia oraz wybieranie odpowiedzi "na oko" bez policzenia stosunku absorbancji. Pomaga zapisanie proporcji przed podstawieniem liczb.
Krzywa kalibracyjna (kilka punktów) jest potrzebna, gdy chcesz potwierdzić liniowość, zmniejszyć błąd, pracujesz w pobliżu granicy oznaczalności albo podejrzewasz wpływ matrycy. Wtedy wyznaczasz zależność A(c) z kilku standardów i dopiero z niej odczytujesz/obliczasz stężenie próbki.
Ponieważ absorbancja próbki (0,24) jest mniejsza od absorbancji wzorca (0,40). Przy proporcji A ∝ c oznacza to mniejsze stężenie. Dokładnie jest to 0,24/0,40 = 0,60 wartości wzorcowej, więc stężenie próbki stanowi 60% stężenia standardu.
Oceń stosunek absorbancji: 0,24/0,40 = 24/40 = 3/5 = 0,6. Potem 0,6 · 0,03 = 0,018. Taka kontrola "ułamkami" jest szybka i zmniejsza ryzyko błędu. Dodatkowo wynik musi być mniejszy od 0,03, bo absorbancja próbki jest mniejsza od wzorca.
Tak, ale musisz uwzględnić współczynnik rozcieńczenia. Najpierw obliczasz stężenie w roztworze mierzonym w kuwecie z proporcji absorbancji. Następnie mnożysz przez krotność rozcieńczenia, aby uzyskać stężenie w próbce wyjściowej. Pominięcie tego kroku jest częstą przyczyną zaniżenia wyniku.
info

Statystycznie 65% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Prawo Lamberta-Beera przy stałej drodze optycznej i tych samych warunkach daje zależność proporcjonalną: A ∝ c."

Źródła:

  • IUPAC Gold Book: "Beer–Lambert law" (definicja i zależność A ∝ c), https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00626 (dostęp 2026-03-04)
  • D.C. Harris, "Quantitative Chemical Analysis", rozdział o spektrofotometrii i prawie Beer’a (sekcja dotycząca A = εlc), wydanie podręcznikowe (dokładne strony zależne od wydania)
  • D.A. Skoog, F.J. Holler, S.R. Crouch, "Principles of Instrumental Analysis", rozdział UV-Vis: absorbancja, kalibracja i prawo Lamberta-Beera (sekcje o A = εlc), wydanie podręcznikowe (dokładne strony zależne od wydania)

Materiały:

  • Podręcznik analizy instrumentalnej (dział: spektrofotometria UV-Vis, prawo Lamberta-Beera)
  • Instrukcje laboratoryjne do ćwiczeń z krzywej kalibracyjnej i oznaczeń spektrofotometrycznych
  • Notatki z przeliczeń: proporcje i jednostki stężeń (mol/dm<sup>3</sup>)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego