Niezgodności recepturowe to problemy, które mogą pojawić się podczas sporządzania leku recepturowego mimo poprawnie dobranych dawek substancji czynnych. W praktyce technika farmaceutycznego ważne jest rozpoznanie, jaki mechanizm stoi za problemem, bo od tego zależy sposób postępowania.
Odpowiedź "powstawaniu proszków higroskopijnych" opisuje sytuację, w której składniki proszku łatwo wiążą wodę z powietrza. Taki proszek z czasem staje się wilgotny, może się zbrylać, przywierać do papierków lub sprzętu, a nawet zmieniać masę jednostkowych porcji. W konsekwencji rośnie ryzyko nierównomiernego dawkowania i problemów jakościowych. Typowe działania zaradcze w recepturze to m.in. ograniczanie ekspozycji na wilgoć, szybkie sporządzenie, właściwe opakowanie oraz dobór pomocniczych substancji ograniczających zawilgocenie.
Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do innych zjawisk:
- "powstawaniu mieszaniny eutektycznej" dotyczy układu, w którym mieszanina substancji stałych ma obniżoną temperaturę topnienia i może ulegać upłynnieniu (powstaje lepka, mokra masa) nawet bez pobierania wody z powietrza. Kluczową cechą jest tu efekt "topnienia w mieszaninie", a nie sama wilgoć atmosferyczna.
- "adsorpcji" oznacza zjawisko powierzchniowe: jedna substancja (np. proszkowy nośnik) zatrzymuje na swojej powierzchni inną (np. ciecz, olejek, roztwór). To często bywa działaniem celowym (dobór adsorbentu), ale mechanizm jest inny niż higroskopijność, bo dotyczy pochłaniania/wiązania na powierzchni materiału.
- "wysoleniu" dotyczy głównie układów ciekłych (roztworów): dodatek elektrolitu zmniejsza rozpuszczalność innej substancji, co prowadzi do wytrącania. Nie jest to typowy opis niezgodności proszków jako postaci leku.
Na egzaminie warto zapamiętać: higroskopijność = wilgoć z powietrza i zbrylanie, eutektyka = upłynnienie mieszaniny, adsorpcja = "nośnik wciąga/wiąże" na powierzchni, a wysolenie = wytrącanie z roztworu.
