KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - STYCZEŃ 2010

PYTANIE NR 1.
Zapis φ52H8/d8 jest oznaczeniem pasowania
Ilustracja przedstawia tabelę związaną z tematyką pasowań w mechanice, co jest istotne w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oznaczenie H8/d8 opisuje pasowanie w układzie stałego otworu, ponieważ duża litera H dotyczy otworu i jest literą bazową tego układu.
Mała litera d odnosi się do wałka i należy do zakresu a–h, który odpowiada pasowaniom luźnym, więc poprawne jest: luźne, stały otwór.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowania zawsze odczytuje się osobno otwór i wałek. Duże litery dotyczą otworu, a małe litery dotyczą wałka. Dlatego w oznaczeniu H8/d8 część H8 odnosi się do otworu, a d8 do wałka.

Układ stałego otworu rozpoznaje się po tym, że otwór ma literę H. Oznacza to, że w konstrukcji i technologii przyjmuje się bazowo otwór w polu tolerancji H, a różne wymagane współprace uzyskuje się dobierając odpowiednią literę i klasę tolerancji wałka. Z tego powodu odpowiedź "…stały otwór" jest właściwa.

Drugi krok to określenie rodzaju pasowania (luźne/mieszane/ciasne). Z podanego w kontekście podziału pól tolerancji wynika, że:

  • zakres a–h dla wałka odpowiada pasowaniom luźnym,
  • zakres j–n odpowiada pasowaniom mieszanym,
  • zakres p–u odpowiada pasowaniom ciasnym.

Litera wałka to d, a więc mieści się w zakresie a–h, co wskazuje na pasowanie luźne. Liczba 8 w obu częściach oznacza klasę dokładności (IT8) i nie zmienia samej kwalifikacji do grupy luźne/mieszane/ciasne – o tym decyduje położenie pola tolerancji (litera).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "mieszanego, stały otwór" – układ stałego otworu jest rozpoznany poprawnie, ale pasowanie mieszane wymagałoby liter z grupy j–n, a nie d.
  • "luźnego, stały wałek" – pasowanie luźne jest zgodne z literą d, ale stały wałek występuje przy bazowej literze h, a tutaj otwór jest bazowy (H).
  • "ciasnego, stały wałek" – podwójnie błędne: pasowanie ciasne wiąże się z literami z grupy p–u, a układ stałego wałka nie wynika z oznaczenia z literą H dla otworu.

W praktyce takie rozróżnienie jest potrzebne przy doborze współpracy elementów (np. gdy wymagany jest luz montażowy), a także przy planowaniu technologii wykonania otworów i wałków w produkcji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis H8/d8 składa się z dwóch pól tolerancji: H8 dla otworu (duża litera) i d8 dla wałka (mała litera). Litera określa położenie pola tolerancji, a liczba (8) klasę dokładności IT. Razem informują o typie współpracy otwór–wałek.
Układ stałego otworu rozpoznasz po literze H w oznaczeniu otworu: wtedy bazą jest otwór, a doborem liter wałka uzyskuje się różne pasowania. Układ stałego wałka rozpoznasz po literze h w oznaczeniu wałka: wtedy bazą jest wałek.
Litera H jest bazową literą dla otworów w systemie stałego otworu: przyjmuje się ją jako punkt odniesienia, a zmienność uzyskuje się przez dobór położenia pola tolerancji wałka. To ułatwia produkcję, bo często łatwiej utrzymać otwór jako bazę technologicznie.
W podziale używanym na egzaminie litery wałka z zakresu a–h są przypisane do pasowań luźnych. Ponieważ d należy do tego zakresu, H8/d8 klasyfikuje się jako pasowanie luźne. Ostateczny luz zależy od rzeczywistych wymiarów, ale grupa pasowania wynika z liter.
Pasowanie luźne oznacza, że między elementami (otworem i wałkiem) przewiduje się luz, który ułatwia montaż i ruch względny. Stosuje się je m.in. w węzłach wymagających swobodnego przesuwu, w prowadnicach oraz tam, gdzie potrzebny jest montaż bez wcisku.
Liczba 8 określa klasę dokładności IT (szerokość tolerancji), czyli "jak dokładnie" ma być wykonany wymiar. O tym, czy pasowanie jest luźne/mieszane/ciasne, decyduje przede wszystkim położenie pola tolerancji (litera), a nie sama klasa IT.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie zakresu liter a–h z j–n (mieszane), błędne odczytanie wielkości liter (duża = otwór, mała = wałek) oraz pomylenie "stałego otworu" (H) ze "stałym wałkiem" (h). Warto zawsze sprawdzić obie części zapisu.
W uproszczonej klasyfikacji stosowanej w zadaniach egzaminacyjnych pasowania: luźne odpowiadają literom otworu A–H i wałka a–h, a mieszane literom otworu J–N i wałka j–n. Jeśli widzisz literę wałka z zakresu j–n, rozważ pasowanie mieszane.
Układ stałego otworu wybiera się często wtedy, gdy wytwarzanie otworów jako bazy jest technologicznie wygodne (np. obróbka wiertłami, rozwiertakami, wytaczanie) i łatwo utrzymać bazowe pole tolerancji. Następnie dobiera się wałek (jego literę i IT), aby uzyskać wymagany rodzaj pasowania.
Najpierw ustal: duża litera = otwór, mała = wałek. Jeśli w otworze jest H, zaznacz "stały otwór". Potem sprawdź literę wałka: d należy do zakresu a–h, więc wybierz pasowanie luźne. Liczbę 8 traktuj jako informację o dokładności.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 51% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits (opis systemu i oznaczeń pól tolerancji)
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts (tablice odchyłek i klas IT)
  • Ilustracja w zadaniu (tabela "Pasowanie" vs "Symbole tolerancji": luźne A–H/a–h; mieszane J–N/j–n; ciasne P–U/p–u) – źródło widoczne na grafice: www.EgzaminZawodowy.info (dostęp: 05.03.2026)

Materiały:

  • Norma dotycząca systemu tolerancji i pasowań (seria ISO 286) – część opisowa i tablice pól tolerancji
  • Podręczniki z rysunku technicznego maszynowego: tolerancje, pasowania i chropowatość
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z zakresu tolerancji i pasowań dla technika mechanika

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego