KWALIFIKACJA EKA3 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 9.
Zasada poszanowania związku zespołów archiwalnych z terytorium, na którym powstały to zasada
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zasada poszanowania związku zespołów archiwalnych z terytorium, na którym powstały to zasada pertynencji, czyli ujmowania akt według kryterium terytorialnego. Zasada proweniencji odnosi się natomiast do pochodzenia akt od wytwórcy, a nie do obszaru ich powstania.

Pełne wyjaśnienie:

Zasady archiwalne pomagają porządkować i opisywać zasób w sposób spójny oraz ułatwiają odtwarzanie kontekstu powstania dokumentacji. W pytaniu kluczowe jest sformułowanie: "związek zespołów archiwalnych z terytorium, na którym powstały". Taki związek (kryterium miejsca/obszaru) jest charakterystyczny dla zasady pertynencji, rozumianej jako ujmowanie zespołów według przynależności terytorialnej.

Odpowiedź "pertynencji" jest więc właściwa, bo wskazuje zasadę opartą właśnie na kryterium terytorium powstania akt. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy w praktyce trzeba świadomie rozróżnić, czy porządkujemy dokumentację "według miejsca", czy "według wytwórcy".

Pozostałe propozycje są nieprawidłowe z typowych powodów egzaminacyjnych:

  • "prowieniencji" (tj. proweniencji) dotyczy związku akt z wytwórcą i zachowania pochodzenia zespołu, a nie samego terytorium. To najczęstsza pułapka, bo oba pojęcia są podstawowe i łatwo je pomylić.
  • "geograficzna" jest określeniem opisowym, ale nie jest nazwą klasycznej zasady archiwalnej w tym brzmieniu w zestawie pojęć egzaminacyjnych; w pytaniu oczekuje się terminu specjalistycznego.
  • "zespołowa" nie oddaje kryterium terytorialnego; może kojarzyć się z zespołem archiwalnym, ale nie nazywa zasady przypisania zespołów do obszaru powstania.

Wskazówka do nauki: gdy w definicji pojawia się terytorium, kieruj skojarzenie ku pertynencji; gdy pojawia się wytwórca/pochodzenie, myśl o proweniencji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zasada pertynencji to reguła ujmowania i porządkowania zespołów archiwalnych według kryterium terytorialnego, czyli z uwzględnieniem obszaru, na którym akta powstały. W pytaniach egzaminacyjnych rozpoznasz ją po słowach: "terytorium", "obszar", "przynależność terytorialna".
Bo treść pytania wskazuje na związek zespołu z miejscem/terytorium powstania dokumentacji. To właśnie rdzeń zasady pertynencji. Gdyby mowa była o wytwórcy (urząd, instytucja, osoba), wtedy pasowałaby zasada proweniencji.
Zasada proweniencji wiąże dokumentację z wytwórcą (pochodzeniem akt) i nakazuje zachować ten kontekst. Perty­nencja odnosi się do terytorium powstania. Różnica sprowadza się do kryterium: "kto wytworzył?" vs "gdzie powstało?".
Na egzaminach zwykle oczekuje się nazwy pojęcia fachowego, czyli "pertynencja". Określenie "geograficzna" jest opisowe i może sugerować kierunek myślenia, ale nie zastępuje terminu specjalistycznego. Najbezpieczniej kojarzyć "terytorium" bezpośrednio z "pertynencją".
Wskazówkami są słowa i zwroty typu: wytwórca akt, "pochodzenie", "instytucja, która wytworzyła", "zachowanie kontekstu powstania u twórcy". Jeśli akcent pada na "kto wytworzył dokumenty", a nie "gdzie", to chodzi o proweniencję.
Najczęstsze są: mylenie brzmienia terminów, automatyczne wybieranie "proweniencji" jako najbardziej znanej zasady oraz traktowanie opisowych przymiotników (np. "geograficzna") jak nazw zasady. Pomaga ćwiczenie: terytorium → pertynencja, wytwórca → proweniencja.
Zasady archiwalne porządkują sposób myślenia o zasobie: pomagają zachować kontekst powstania dokumentów, ułatwiają wyszukiwanie informacji i poprawny opis. W praktyce przekłada się to na właściwe opracowanie zespołów, spójne inwentarze oraz mniejsze ryzyko błędów w kwalifikowaniu i układzie akt.
Kryterium terytorialne bywa ważne przy zasobach związanych z podziałami administracyjnymi lub zmianami granic i właściwości miejscowej. Wtedy w opisie i układzie dokumentacji istotne staje się wskazanie obszaru powstania akt, aby użytkownik rozumiał, z jakim terytorium zespół jest powiązany.
Tak, bo pertynencja i proweniencja odnoszą się do zespołów archiwalnych i ich powiązań (z terytorium lub z wytwórcą). Jeśli nie rozumiesz, czym jest zespół i jak powstaje, łatwiej wpaść w pułapkę i pomylić kryterium miejsca z kryterium pochodzenia.
Ucz się parami pojęć i kontrastuj je: pertynencja (terytorium) vs proweniencja (wytwórca). Rób fiszki z "słowami-kluczami", a potem rozwiązuj testy, w których w definicji podkreślasz wyraz decydujący (np. "terytorium"). To ogranicza błędy wynikające z podobieństwa terminów.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Zasada poszanowania związku zespołów archiwalnych z terytorium, na którym powstały to zasada pertynencji, czyli ujmowania akt według kryterium terytorialnego."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Zasada_pertynencji - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Zasada_proweniencji - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Słowniki terminologii archiwalnej (hasła: pertynencja, proweniencja)
  • Podręczniki z podstaw archiwistyki omawiające zasady opracowania zasobu
  • Notatki/opracowania do egzaminu zawodowego z zakresu zasad archiwalnych i definicji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego