KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 2.
Zawarte w powietrzu gazy SO2 oraz NOx stanowią źródło zanieczyszczenia wód powierzchniowych powodujące ich
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
SO2 i NOx w atmosferze ulegają przemianom do kwasów (m.in. siarkowego i azotowego) i wraz z depozycją kwaśną trafiają do wód powierzchniowych. Skutkiem jest spadek pH, czyli zakwaszenie. Zabarwienie, zmiękczenie ani zmętnienie nie są typowym bezpośrednim efektem tych gazów.

Pełne wyjaśnienie:

Tlenki siarki (np. SO2) oraz tlenki azotu (NOx) należą do kluczowych gazowych zanieczyszczeń powietrza, które mogą wpływać na stan wód powierzchniowych. Mechanizm jest przede wszystkim chemiczny: w atmosferze związki te reagują (bezpośrednio lub po utlenieniu) z wodą i innymi utleniaczami, prowadząc do powstawania roztworów o odczynie kwaśnym. Następnie w postaci opadów (deszcz/śnieg) albo depozycji suchej trafiają do gleby i wód, obniżając ich pH.

Dlatego poprawna jest odpowiedź: "zakwaszenie". Spadek pH w wodach powierzchniowych może zaburzać równowagę ekosystemu (wrażliwość organizmów na pH), a także wpływać na rozpuszczalność i mobilność niektórych składników w środowisku.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują jako typowy skutek SO2 i NOx?

  • "zabarwienie" jest najczęściej kojarzone z substancjami barwnymi rozpuszczonymi w wodzie (np. humus, barwniki przemysłowe) albo związkami żelaza/manganu; same gazy SO2 i NOx nie powodują charakterystycznego trwałego zabarwienia wód powierzchniowych.
  • "zmiękczenie" dotyczy zmniejszenia twardości wody (usuwanie jonów wapnia i magnezu) i jest terminem typowym dla uzdatniania wody. Depozycja kwaśna zwykle nie jest opisywana jako proces "zmiękczający"; jej kluczowym skutkiem środowiskowym jest zmiana odczynu (pH) i zdolności buforowej, a nie celowe obniżanie twardości.
  • "zmętnienie" wynika głównie z obecności zawiesin (cząstki mineralne, osady, plankton). SO2 i NOx jako gazy oddziałują głównie przez tworzenie kwasów i zmiany chemiczne, a nie przez wprowadzanie zawiesin powodujących mętność.

W praktyce ochrony środowiska warto kojarzyć: gazy kwaśne → kwasy w atmosferze → depozycja kwaśna → zakwaszenie wód i gleb. Na egzaminie pomocne jest też rozróżnianie skutków "chemicznych" (pH, alkaliczność) od skutków "fizycznych" (mętność) oraz "technologicznych" (zmiękczanie w uzdatnianiu).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zakwaszenie to obniżenie pH wody, czyli przesunięcie odczynu w stronę kwaśną. W środowisku zachodzi m.in. wskutek dopływu kwasów lub ich prekursorów z atmosfery (depozycja kwaśna). Skutkiem może być stres dla organizmów wodnych i zmiany w równowadze chemicznej wody.
SO2 jest tlenkiem kwasowym. W atmosferze może rozpuszczać się w kroplach wody i ulegać przemianom do form kwasowych, które następnie trafiają do wód wraz z opadem lub depozycją suchą. Efekt środowiskowy opisuje się jako spadek pH, czyli zakwaszenie.
NOx to grupa tlenków azotu, które w atmosferze mogą prowadzić do powstawania związków o charakterze kwasowym. Gdy produkty tych przemian zostaną zdeponowane (w opadzie lub na sucho), mogą obniżać pH wód i gleb. To jedna z głównych dróg oddziaływania NOx na wody.
NOx oznacza sumarycznie tlenki azotu (najczęściej rozpatrywane łącznie w emisjach i ocenie presji). W praktyce wiąże się je z procesami spalania oraz problemami jakości powietrza, a także z depozycją związków azotu, która może wpływać na chemię wód, w tym na odczyn.
Może, ale zwykle nie jest to typowy, bezpośredni skutek samych SO2 i NOx. Zabarwienie częściej powodują związki organiczne (humus), barwniki lub metale w określonych formach. W pytaniach egzaminacyjnych o SO2/NOx kluczową odpowiedzią jest zwykle zmiana pH.
Zmętnienie jest głównie efektem zawiesin i cząstek w wodzie (osady, spływ powierzchniowy, zakwity). Kwaśne opady i depozycja kwaśna oddziałują przede wszystkim chemicznie (pH, buforowość). W egzaminowych zadaniach o SO2 i NOx mętność zwykle nie jest odpowiedzią właściwą.
Najczęściej ocenia się pH, ale ważne są też wskaźniki zdolności buforowej (np. alkaliczność) oraz skład jonowy. Sama chwilowa wartość pH nie zawsze opisuje odporność wody na dopływ kwasów. W praktyce monitoring łączy pomiary terenowe z analizą laboratoryjną.
W praktyce ochrony środowiska największe emisje SO2 i NOx wiąże się zwykle z procesami spalania paliw (energetyka, przemysł, transport). Wielkości emisji zależą od paliwa, technologii spalania i zastosowanych instalacji ograniczania emisji. To ważne przy identyfikacji źródeł presji na środowisko.
Zakwaszenie dotyczy odczynu (pH) i dopływu kwasów/prekursorów kwasów. Zmiękczenie dotyczy twardości (jonów Ca i Mg) i jest typowym pojęciem technologicznym z uzdatniania wody. Jeśli w pytaniu są SO2 i NOx, najczęściej chodzi o zakwaszenie.
Pomaga nauka "par" przyczynowo-skutkowych: tlenki kwasowe → kwasy → spadek pH (depozycja kwaśna), biogeny → eutrofizacja, zawiesiny → mętność. Warto też powtórzyć definicje: pH, alkaliczność, twardość i typowe źródła emisji SO2 oraz NOx.
info

Statystycznie 65% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sO2 i NOx w atmosferze ulegają przemianom do kwasów (m.in. siarkowego i azotowego) i wraz z depozycją kwaśną trafiają do wód powierzchniowych.

Źródła:

  • US EPA, "Acid Rain" (opis powstawania z SO2 i NOx), https://www.epa.gov/acidrain - dostęp: 2026-02-27
  • Encyclopaedia Britannica, "acid rain" (przyczyny: tlenki siarki i azotu; skutki: zakwaszenie ekosystemów), https://www.britannica.com/science/acid-rain - dostęp: 2026-02-27
  • Wikipedia (pl), "Kwaśny deszcz" (źródła: SO2 i NOx; wpływ na wody i gleby), https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwa%C5%9Bny_deszcz - dostęp: 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki z chemii środowiska (rozdziały: depozycja kwaśna, zanieczyszczenia powietrza)
  • Materiały dydaktyczne o kwaśnych opadach i cyklu siarki oraz azotu w środowisku
  • Raporty i opracowania dot. wpływu emisji SO2/NOx na ekosystemy wodne (sekcje: pH, buforowość, alkaliczność)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego