KWALIFIKACJA MTL4 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 34.
Zdolność ciał stałych do osiągania znacznych odkształceń trwałych pod działaniem sił zewnętrznych bez naruszania spójności nazywana jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Plastyczność to zdolność materiału do uzyskiwania trwałych (nieodwracalnych) odkształceń pod działaniem sił bez utraty spójności.
Sprężystość oznacza powrót do kształtu po odciążeniu, a skrawalność i lejność są cechami technologicznymi, nie definicją odkształceń trwałych.

Pełne wyjaśnienie:

W zdaniu kluczowe są trzy elementy: ciała stałe, znaczne odkształcenia trwałe oraz brak naruszenia spójności. Taka kombinacja opisuje właściwość mechaniczną zwaną plastycznością – materiał może się odkształcić i po usunięciu obciążenia nie wraca w pełni do pierwotnego kształtu, ale nie pęka i nie rozpada się.

Odpowiedź "sprężystością" nie pasuje, ponieważ sprężystość dotyczy odkształceń odwracalnych. Materiał sprężysty po zdjęciu siły dąży do powrotu do wymiarów początkowych, co stoi w sprzeczności z warunkiem "odkształceń trwałych".

Odpowiedź "skrawalnością" jest błędna, bo skrawalność to cecha technologiczna opisująca, jak materiał zachowuje się podczas obróbki skrawaniem (np. toczenia czy frezowania): łatwość tworzenia wióra, zużycie narzędzia, jakość powierzchni. Nie jest to definicja zdolności do trwałego odkształcania pod obciążeniem.

Odpowiedź "lejnością" także nie spełnia definicji, ponieważ lejność odnosi się do zachowania ciekłego metalu/stopu w procesie odlewania (zdolność do wypełniania formy). Pytanie dotyczy ciał stałych i ich odpowiedzi na siły zewnętrzne, więc jest to inna grupa właściwości.

W praktyce (np. w pracy przy oprzyrządowaniu odlewniczym) rozróżnienie tych pojęć pomaga właściwie czytać opisy materiałów: plastyczność wiąże się z możliwością kształtowania i tolerowania trwałych deformacji, sprężystość – z powrotem do kształtu, a skrawalność i lejność – z przebiegiem konkretnych procesów wytwarzania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Plastyczność to zdolność materiału do trwałego odkształcania pod wpływem obciążenia bez pękania i bez utraty spójności. Po zdjęciu siły materiał nie wraca całkowicie do pierwotnego kształtu, bo część odkształcenia pozostaje.
Sprężystość oznacza odkształcenie odwracalne – po odciążeniu element wraca do kształtu wyjściowego. Plastyczność oznacza odkształcenie trwałe – po usunięciu siły część zmiany kształtu pozostaje, choć materiał nadal nie traci spójności.
To właśnie "trwałość" odróżnia plastyczność od sprężystości. Jeśli odkształcenie znika po odciążeniu, mówimy o zachowaniu sprężystym. Gdy zmiana kształtu pozostaje i nie dochodzi do pęknięcia, opisuje to zachowanie plastyczne materiału.
Nie zawsze. Materiał może mieć znaczną plastyczność, ale jednocześnie być wytrzymały. "Miękkość" to potoczne określenie, a w technice rozróżnia się wiele cech (np. wytrzymałość, twardość, plastyczność). Plastyczność dotyczy zdolności do trwałych odkształceń.
Skrawalność opisuje zachowanie materiału podczas obróbki skrawaniem (np. toczenia, frezowania): łatwość skrawania, powstawanie wióra, zużycie narzędzia, jakość powierzchni. Nie jest to definicja odkształceń trwałych pod działaniem sił, więc nie odpowiada na to pytanie.
Lejność to właściwość ciekłego metalu/stopu związana z jego zdolnością do wypełniania wnęki formy odlewniczej. Dotyczy etapu zalewania i krzepnięcia, a nie zachowania ciała stałego pod obciążeniem. Dlatego nie jest synonimem plastyczności.
Najczęściej myli się plastyczność ze sprężystością, bo obie dotyczą odkształceń. Pomocna zasada: sprężystość = powrót po odciążeniu, plastyczność = odkształcenie pozostaje. Cechy typu skrawalność i lejność to inna grupa – technologiczna.
Plastyczność jest ważna, gdy element ma się kształtować bez pękania (np. gięcie, doginanie, dopasowanie części) albo gdy dopuszcza się trwałe odkształcenia bez utraty spójności. W pracy z oprzyrządowaniem pomaga rozumieć zachowanie materiału pod obciążeniem.
Sygnały to słowa: "odkształcenia trwałe", "znaczne odkształcenia", "bez naruszenia spójności", "pod działaniem sił". Jeśli odkształcenie ma być nieodwracalne, a materiał ma nie pękać, to opis właściwości plastycznej, a nie sprężystej.
Tak, bo przy doborze materiału liczy się przewidywalne zachowanie pod obciążeniem. Zbyt mała plastyczność może sprzyjać pękaniu przy przeciążeniach, a zbyt duża może oznaczać ryzyko trwałych deformacji. Dlatego ocenia się ją razem z wytrzymałością i twardością.
info

Około 72% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że plastyczność to zdolność materiału do uzyskiwania trwałych (nieodwracalnych) odkształceń pod działaniem sił bez utraty spójności.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Plastyczność (mechanika)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Plastyczno%C5%9B%C4%87_(mechanika) (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Sprężystość" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Spr%C4%99%C5%BCysto%C5%9B%C4%87 (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL): "Lejność" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Lejno%C5%9B%C4%87 (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podstawy materiałoznawstwa: rozdziały o właściwościach mechanicznych (sprężystość, plastyczność, wytrzymałość)
  • Ćwiczenia z rozpoznawania właściwości materiałów na podstawie opisów i przykładów zastosowań
  • Materiały dydaktyczne z technologii materiałów w odlewnictwie (właściwości mechaniczne vs technologiczne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego