Zestawienie obrotów i sald (często nazywane "próbą bilansową") jest narzędziem kontroli arytmetycznej ksiąg. W praktyce oznacza to sprawdzenie, czy po zsumowaniu obrotów stron Wn i Ma zachowana jest ich równość. Taka kontrola jest szczególnie przydatna do wychwytywania błędów technicznych w zapisach na kontach.
Poprawna jest odpowiedź: "zaksięgowaniu operacji gospodarczej tylko na jednym koncie, bez zapisu przeciwstawnego." Jeśli zapis pojawi się wyłącznie po jednej stronie i nie ma zapisu kompensującego na koncie przeciwstawnym, wówczas suma obrotów Wn i Ma nie będzie zgodna. Tę rozbieżność widać w zestawieniu obrotów i sald, więc błąd zostaje wykryty.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie są właściwe w tym kontekście?
- "…na niewłaściwych kontach lub po niewłaściwych stronach…, przy zachowaniu zasady podwójnego zapisu" – jeżeli mimo pomyłki nadal wykonano zapis po dwóch stronach na równą kwotę, zestawienie może pozostać zgodne. To jest błąd merytoryczny/klasyfikacyjny, a nie arytmetyczny.
- "wielokrotnym zaksięgowaniu tej samej operacji gospodarczej" – zdublowanie operacji zwykle następuje również "podwójnie" (Wn i Ma), więc równość Wn=Ma może być zachowana. Zestawienie nie pokaże, że zapis jest niepotrzebnie powtórzony; do tego służy analiza dokumentów i uzgodnienia.
- "pominięciu księgowania operacji gospodarczej" – brak zapisu oznacza, że nie zwiększono ani Wn, ani Ma, więc arytmetycznie zestawienie nadal może się zgadzać. Wykrycie pominięć wymaga kontroli kompletności (np. porównania z dokumentami źródłowymi, rejestrami pomocniczymi, uzgodnień).
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się błędy "merytoryczne" (złe konta) oraz błędy "arytmetyczne" (brak zapisu przeciwstawnego), zestawienie obrotów i sald najczęściej wiąże się z arytmetyką podwójnego zapisu, a nie z oceną poprawności doboru kont.
