Zestawienie obrotów i sald sporządza się na podstawie kont księgowych, sumując zapisy po stronach Wn i Ma w danym okresie oraz ustalając saldo końcowe jako różnicę między stronami.
Najpierw dla każdego konta oblicza się obroty:
- Obroty Wn to suma wszystkich zapisów po stronie Wn (łącznie z pozycjami ujętymi w okresie, a w praktyce w zestawieniu widać też, jak saldo początkowe wpływa na stan konta).
- Obroty Ma to suma wszystkich zapisów po stronie Ma.
Następnie ustala się saldo:
- Dla kont aktywnych (np. materiały, kasa) typowo saldo końcowe jest po stronie Wn, bo odzwierciedla stan aktywów.
- Dla kont pasywnych (np. rozrachunki z dostawcami – zobowiązania) saldo końcowe typowo jest po stronie Ma.
Dlatego poprawne zestawienie musi jednocześnie spełniać dwa warunki: (1) wartości obrotów i sald w wierszach odpowiadają wyliczeniom z kont teowych, oraz (2) saldo jest wykazane po właściwej stronie (Wn lub Ma) zgodnie z charakterem konta.
Odpowiedzi błędne zwykle wynikają z typowych pomyłek:
- Wykazanie salda konta aktywnego po stronie Ma (odwrócenie Wn/Ma).
- Wykazanie salda rozrachunków po stronie Wn mimo że z danych wynika zobowiązanie (saldo Ma).
- Nieprawidłowe zsumowanie obrotów (np. pominięcie jednego zapisu albo błędne dodanie).
- Mechaniczne przeniesienie kwot bez policzenia różnicy, co daje "ładną" tabelę, ale niezgodną z ewidencją.
Poprawna tabela to ta, która wiernie odtwarza obroty i salda wynikające z pokazanych zapisów na kontach oraz zachowuje logikę kont aktywnych i pasywnych.
