KWALIFIKACJA ELE5 - TEST WIEDZY NR 9

PYTANIE NR 26.
Zidentyfikuj elementy maszyny elektrycznej przedstawione w poniższej tabeli i wskaż, który z nich jest odpowiedzialny za przekazywanie energii mechanicznej na oś maszyny.
Nazwa elementu Funkcja
A. Wirnik Przekazuje energię mechaniczną na oś maszyny
B. Stojan Tworzy pole magnetyczne
C. Szczotki Przekazują prąd do wirnika
D. Komutator Zmienia kierunek prądu w wirniku
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wirnik jest częścią wirującą maszyny elektrycznej, sprzężoną z wałem, na który (lub z którego) przenoszony jest moment obrotowy. Stojan odpowiada głównie za wytworzenie pola magnetycznego, a szczotki i komutator pełnią funkcje związane z doprowadzeniem i przełączaniem prądu w uzwojeniach.

Pełne wyjaśnienie:

W typowej maszynie elektrycznej część wirująca (wirnik) jest mechanicznie połączona z wałem. To właśnie w tej części, w wyniku oddziaływania pól magnetycznych i prądów w uzwojeniach/przewodnikach, powstaje moment elektromagnetyczny, który następnie jest przekazywany do układu napędowego przez wał (np. w silniku) albo odwrotnie – z napędu mechanicznego na część elektryczną (np. w prądnicy). Dlatego odpowiedź "Wirnik" odpowiada elementowi związanemu z przekazywaniem energii mechanicznej na oś/wał maszyny.

Odpowiedź "Stojan" jest nieprawidłowa, ponieważ stojan jest częścią nieruchomą. Jego podstawową rolą jest tworzenie obwodu magnetycznego i (w zależności od typu maszyny) wytwarzanie pola magnetycznego oraz umieszczenie uzwojeń stojana. Nie jest on elementem przekazującym moment na wał, bo z wałem nie wiruje.

Odpowiedź "Szczotki" jest nieprawidłowa, bo szczotki są elementem stykowym (ślizgowym) służącym do doprowadzenia prądu do części wirującej poprzez komutator lub pierścienie. Ich rola jest głównie elektryczna, a nie mechaniczna; nie przenoszą energii mechanicznej na oś maszyny.

Odpowiedź "Komutator" także nie spełnia funkcji przekazywania energii mechanicznej na wał. Komutator w maszynach prądu stałego realizuje przełączanie połączeń uzwojeń wirnika, co w praktyce skutkuje zmianą kierunku prądu w odpowiednich cewkach i umożliwia wytwarzanie momentu o stałym zwrocie. Jest to kluczowy element komutacji, ale nie jest "sprzęgłem" przenoszącym moment na oś.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy części odpowiedzialnej za ruch i związek z wałem, szukaj elementu wirującego (wirnik). Jeśli dotyczy pola magnetycznego – zwykle chodzi o stojan lub uzwojenie wzbudzenia, a jeśli doprowadzenia prądu w maszynach komutatorowych – o szczotki i komutator.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wirnik to część wirująca maszyny elektrycznej, połączona z wałem. W zależności od typu maszyny może zawierać uzwojenia lub klatkę, a jego ruch i oddziaływanie elektromagnetyczne są związane z wytwarzaniem momentu i przeniesieniem go na układ napędowy.
Stojan jest częścią nieruchomą maszyny. Zwykle tworzy obwód magnetyczny i wytwarza pole magnetyczne (np. dzięki uzwojeniom stojana). To pole oddziałuje z wirnikiem i umożliwia powstanie momentu, ale sam stojan nie przenosi momentu na wał.
Szczotki są elementem elektrycznego styku ślizgowego. Ich zadaniem jest doprowadzanie prądu do części wirującej (przez komutator lub pierścienie). Nie są elementem konstrukcyjnie przenoszącym moment obrotowy ani energię mechaniczną na wał maszyny.
Komutator przełącza połączenia uzwojeń wirnika w trakcie obrotu. Dzięki temu prąd w odpowiednich cewkach ma właściwy zwrot w danym położeniu, co ułatwia utrzymanie momentu o stałym kierunku. To funkcja komutacji, a nie mechanicznego przenoszenia energii.
Wirnik to element umieszczony wewnątrz stojana, osadzony na wale i zdolny do obrotu. Na rysunkach zwykle widać go jako część centralną z uzwojeniami/klatką. Kluczowa cecha: jest mechanicznie związany z wałem.
Szczotki i komutator są typowe dla wielu maszyn komutatorowych, szczególnie prądu stałego. W silnikach indukcyjnych klatkowych zwykle ich nie ma. Na egzaminie warto łączyć te elementy z maszyną, w której potrzebne jest przełączanie prądu w uzwojeniach wirnika.
Najczęściej myli się część wirującą z nieruchomą przez podobne, ogólne nazwy. Pomaga zasada: wirnik wiruje i jest na wale, a stojan stoi. Dodatkowo stojan częściej kojarzy się z uzwojeniami zasilanymi w silnikach AC.
Nie zawsze. W wielu silnikach indukcyjnych wirnik ma klatkę (przewodniki zwarte), a nie klasyczne uzwojenie jak w maszynach prądu stałego czy synchronicznych. Niezależnie od konstrukcji, wspólna cecha wirnika to obrót i połączenie z wałem.
W ELE.5 ważne jest rozpoznawanie elementów podczas przeglądów, diagnostyki i napraw. Znajomość roli wirnika i stojana ułatwia ocenę typowych usterek (np. uszkodzenia uzwojeń, łożysk, nierównomierna praca) oraz bezpieczny demontaż i montaż maszyny.
Najpierw sprawdź, czy pytanie dotyczy funkcji mechanicznej (ruch/wał/moment) czy elektrycznej (doprowadzenie prądu/komutacja). Szczotki i komutator zwykle oznaczają zagadnienia doprowadzania i przełączania prądu, a nie przeniesienia momentu.
info

Około 73% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Według specjalistów z branży: "Wirnik jest częścią wirującą maszyny elektrycznej, sprzężoną z wałem, na który (lub z którego) przenoszony jest moment obrotowy."

Materiały:

  • Podręczniki do maszyn elektrycznych (budowa i zasada działania silników i prądnic)
  • Materiały dydaktyczne z kwalifikacji ELE.5 dotyczące eksploatacji maszyn
  • Instrukcje serwisowe/DTR silników (schematy budowy i nazewnictwo części)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego