KWALIFIKACJA GIW2 - TEST WIEDZY NR 2

PYTANIE NR 7.
Zidentyfikuj główne elementy składowe układu sterującego w górnictwie podziemnym na podstawie poniższej tabeli:
Element Funkcja
A. Czujnik Odczytuje i przekazuje informacje o stanie układu.
B. Sterownik Przetwarza informacje i generuje odpowiednie sygnały sterujące.
C. Siłownik Wykonuje działania na podstawie sygnałów sterujących.
D. Zasilacz Dostarcza energię do układu.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ sterujący obejmuje kompletny łańcuch działania: pomiar (czujnik), przetwarzanie decyzji (sterownik), wykonanie (siłownik) oraz dostarczenie energii (zasilacz). Ponieważ tabela wymienia te cztery podstawowe role, poprawny jest wybór zawierający wszystkie elementy.

Pełne wyjaśnienie:

W typowym układzie sterowania (również w warunkach górnictwa podziemnego) można wyróżnić cztery fundamentalne role, które tworzą zamknięty łańcuch działania:

  • Czujnik – realizuje pomiar wielkości lub stanu (np. położenia, ciśnienia, prędkości, obecności obiektu) i przekazuje informację do części sterującej.
  • Sterownik – realizuje logikę sterowania: odbiera sygnały z czujników, porównuje je z warunkami pracy i generuje sygnały wyjściowe (komendy) dla elementów wykonawczych.
  • Siłownik – jest elementem wykonawczym, czyli zamienia sygnał sterujący na działanie fizyczne (ruch, docisk, otwarcie/zamknięcie, uruchomienie napędu). W praktyce może to być np. siłownik hydrauliczny, pneumatyczny lub napęd elektryczny.
  • Zasilacz – zapewnia energię potrzebną do pracy elementów układu (zasilanie elektroniki sterownika, czujników oraz obwodów wykonawczych). Bez zasilania pozostałe elementy nie będą działały, więc jest to składnik funkcjonalnie niezbędny.

Dlatego odpowiedź zawierająca wszystkie cztery elementy jest zgodna z definicją kompletnego układu sterującego.

Pozostałe kombinacje są niepełne, bo pomijają jeden z koniecznych bloków funkcjonalnych. Najczęstsze pułapki egzaminacyjne polegają na uznaniu, że "główne elementy" to tylko trójka: czujnik–sterownik–siłownik, a zasilanie jest "poza układem". W zadaniu jednak zasilacz został ujęty w tabeli jako element składowy, więc należy go uwzględnić.

Wskazówka: zapamiętaj kolejność P–D–W–E (Pomiar–Decyzja–Wykonanie–Energia). Jeśli któryś z tych bloków nie występuje w odpowiedzi, zestaw jest podejrzanie niekompletny.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Czujnik to element, który mierzy stan procesu lub maszyny (np. ciśnienie, położenie, prędkość) i zamienia go na sygnał możliwy do odczytania przez sterownik. Bez czujnika sterownik nie ma "informacji zwrotnej", więc sterowanie jest niepełne lub mniej bezpieczne.
Sterownik przetwarza sygnały z czujników i na tej podstawie podejmuje decyzje: włącza/wyłącza wyjścia, steruje napędem lub zaworami, realizuje blokady i sekwencje pracy. W praktyce może to być PLC lub inny moduł sterowania, zależnie od urządzenia.
Siłownik jest elementem wykonawczym: wykonuje fizyczną akcję na polecenie sterownika (np. ruch, docisk, otwarcie zaworu). Jest ważny, bo to on realnie zmienia stan maszyny lub procesu; bez niego sterowanie nie przełoży się na działanie w terenie.
Zasilacz dostarcza energię elektryczną do elektroniki sterownika i często także do czujników oraz obwodów wykonawczych. Jeśli zasilanie jest nieprawidłowe, układ może działać niestabilnie lub wcale. W zadaniach testowych zasilanie bywa pomijane "z rozpędu", co prowadzi do błędów.
Sprawdź, czy w odpowiedzi jest pełny łańcuch: pomiar (czujnik) → decyzja (sterownik) → wykonanie (siłownik/napęd) → energia (zasilanie). Jeśli brakuje któregoś bloku, zestaw jest zwykle niekompletny.
Najczęściej myli się sterownik z siłownikiem (bo oba "sterują"), albo pomija się zasilacz, uznając go za element zewnętrzny. Błąd wynika z uproszczonego schematu w pamięci: czujnik–sterownik–wykonanie, bez uwzględnienia warstwy zasilania.
Nie zawsze. Istnieją układy otwarte, gdzie sterownik nie otrzymuje informacji zwrotnej o wyniku działania. W praktyce automatyki (zwłaszcza tam, gdzie liczy się bezpieczeństwo i stabilność) częściej stosuje się układy zamknięte z czujnikami, które umożliwiają kontrolę stanu.
W wielu miejscach: w sterowaniu przenośnikami, pompami, układami hydraulicznymi, napędami maszyn, a także w systemach monitoringu parametrów pracy. Zasada działania (czujnik–sterownik–wykonanie–zasilanie) pozostaje podobna mimo różnych realizacji technicznych.
Czujniki mogą przekazywać sygnały dwustanowe (np. 0/1: jest/nie ma, otwarte/zamknięte) lub ciągłe (np. wartość ciśnienia, położenia). Forma sygnału zależy od czujnika i systemu sterowania, ale cel jest ten sam: dostarczyć sterownikowi informacji o stanie układu.
Ucz się przez schematy blokowe i przykłady z maszyn górniczych: nazwij element, przypisz mu funkcję i podaj typowy przykład. Trenuj rozpoznawanie roli: pomiar, logika, wykonanie, zasilanie. To ułatwia szybkie decyzje w testach.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 80% zdających egzamin. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Układ sterujący obejmuje kompletny łańcuch działania: pomiar (czujnik), przetwarzanie decyzji (sterownik), wykonanie (siłownik) oraz dostarczenie energii (zasilacz)."

Źródła:

  • IEC 61131-3: Programmable controllers – Part 3: Programming languages (standard dotyczący sterowników PLC; rola sterownika w układach automatyki).
  • PN-EN 60204-1: Bezpieczeństwo maszyn – Wyposażenie elektryczne maszyn – Część 1: Wymagania ogólne (zakres: zasilanie i wyposażenie elektryczne układów sterowania).

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw automatyki i sterowania (układ: czujnik–sterownik–element wykonawczy–zasilanie)
  • Wprowadzenie do PLC i układów wykonawczych (elektrycznych oraz elektrohydraulicznych)
  • Instrukcje eksploatacji i utrzymania ruchu urządzeń automatyki stosowanych w podziemnych zakładach górniczych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego