KWALIFIKACJA ELE5 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 7.
Jak zmieni się ilość wydzielonego ciepła w jednostce czasu, w grzejniku elektrycznym, którego spiralę grzejną skróci się o połowę, a napięcie zasilania zostanie bez zmiany?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Skrócenie spirali o połowę zmniejsza jej opór dwukrotnie, bo R=ρ·L/S.
Przy niezmienionym napięciu moc wydzielana jako ciepło wynosi P=U²/R, więc po zmianie: P₂=U²/(R/2)=2·(U²/R)=2P₁. Zatem moc (ciepło w czasie) wzrośnie dwukrotnie.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu "ilość wydzielonego ciepła w jednostce czasu" oznacza moc wydzielaną w grzejniku elektrycznym (grzejnik oporowy). Dla elementu rezystancyjnego obowiązują zależności:

  • Prawo Ohma: U=I·R
  • Moc: P=U·I, a po podstawieniu także P=U²/R oraz P=I²·R
  • Opór przewodnika: R=ρ·L/S (dla stałego materiału ρ i przekroju S)

Jeśli spiralę grzejną skrócimy o połowę, to jej długość zmienia się L→L/2. Przy niezmienionych ρ i S oznacza to, że opór również maleje dwukrotnie: R→R/2.

W warunku zadania napięcie zasilania pozostaje stałe, więc najwygodniej użyć postaci P=U²/R. Wtedy:

P₁=U²/R
P₂=U²/(R/2)=2·U²/R=2P₁

To znaczy, że moc (a więc tempo wydzielania ciepła) zwiększy się dwukrotnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Zmniejszy się dwukrotnie." – opór faktycznie maleje, ale przy stałym napięciu mniejszy opór oznacza większy prąd i większą moc, a nie mniejszą.
  • "Zwiększy się czterokrotnie." – to typowy błąd wynikający z faktu, że prąd rośnie 2× (I₂=U/(R/2)=2I₁), a następnie ktoś stosuje P∼I² i zapomina, że jednocześnie R maleje 2×. Poprawnie: P₂=I₂²·(R/2)=(2I₁)²·(R/2)=2P₁.
  • "Zmniejszy się czterokrotnie." – nie wynika ani z zależności P=U²/R (przy stałym U), ani z poprawnego łączenia zmian I i R.

W praktyce taka analiza pomaga przewidywać skutki zmian elementów oporowych (np. grzałek) oraz dobierać zabezpieczenia i parametry pracy urządzeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To jest po prostu moc wydzielana w postaci ciepła. W grzejniku oporowym moc opisują wzory: P=U·I, P=U²/R lub P=I²·R. Wybór wzoru zależy od tego, co w zadaniu jest stałe (np. napięcie).
Jeśli materiał i przekrój przewodnika się nie zmieniają, to opór jest proporcjonalny do długości: R=ρ·L/S. Skrócenie L do L/2 powoduje spadek oporu do R/2. To kluczowy krok do wyznaczenia zmiany mocy.
Bo warunek "napięcie bez zmiany" oznacza, że U jest stałe, a zmienia się R (i wynikowy prąd). Wtedy P=U²/R pokazuje zależność wprost: mniejszy opór daje większą moc. Unikasz też typowej pułapki związanej z jednoczesną zmianą I i R.
W idealnym modelu elementu rezystancyjnego przy stałym napięciu i niezmienionym materiale/przekroju: tak, bo R maleje i P=U²/R rośnie. W realnych urządzeniach ograniczeniem mogą być dopuszczalne temperatury, wytrzymałość, zasilacz oraz zabezpieczenia.
To błąd polegający na użyciu P=I²·R bez uwzględnienia, że w tym samym czasie R maleje 2×. Owszem, prąd rośnie 2×, ale wtedy: P₂=(2I)²·(R/2)=4I²·R/2=2I²·R, czyli moc rośnie tylko .
1) Skrócenie spirali: R→R/2 (bo R∼L).
2) Napięcie stałe: korzystasz z P=U²/R.
3) Podstawiasz: P₂=U²/(R/2)=2·U²/R=2P₁.
Wniosek: moc (ciepło na sekundę) wzrasta dwukrotnie.
Technik gazownictwa spotyka urządzenia z elementami elektrycznymi (podgrzewacze, sterowanie, zawory, czujniki). Zmiana parametrów grzałki wpływa na pobór prądu i dobór zabezpieczeń. Błędna ocena mocy może prowadzić do przegrzewania lub nieprawidłowej pracy automatyki.
Najczęściej: (1) wybór złego wzoru na moc do warunku zadania (np. ignorowanie "stałego U"); (2) analizowanie tylko jednej zmiennej (np. samego prądu); (3) mylenie relacji R∼L i zakładanie, że skrócenie elementu "zmniejsza grzanie".
Tak, bo opór zależy od geometrii: R=ρ·L/S. Zwiększenie przekroju S zmniejsza opór, co przy stałym napięciu zwiększa moc (P=U²/R). W zadaniu zmieniana była długość, ale mechanizm jest analogiczny: zmieniasz R, więc zmienia się P.
Najpierw zapisz, co jest stałe (tu: U), a co się zmienia (tu: R). Potem wybierz wzór minimalizujący liczbę kroków: przy stałym U użyj P=U²/R. Na końcu sprawdź wynik "na logikę": mniejszy opór przy tym samym napięciu oznacza większy prąd i większą moc.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Skrócenie spirali o połowę zmniejsza jej opór dwukrotnie, bo R=ρ·L/S.Przy niezmienionym napięciu moc wydzielana jako ciepło wynosi P=U²/R, więc po zmianie: P₂=U²/(R/2)=2·(U²/R)=2P₁."

Źródła:

  • Halliday, Resnick, Walker, "Podstawy fizyki" (dział: prąd elektryczny stały; prawo Ohma; moc i energia elektryczna) — źródło książkowe
  • Serway, Jewett, "Fizyka dla nauk ścisłych i inżynierskich" (rozdział: obwody prądu stałego; opór; moc w obwodach) — źródło książkowe

Materiały:

  • podręcznik fizyki: dział "prąd stały", prawo Ohma, moc i energia elektryczna
  • notatki/opracowania z elektrotechniki podstawowej: obwody rezystancyjne DC
  • zestawy zadań maturalnych/technicznych z tematu mocy w obwodach oporowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego