KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 40.
Jak zmieni się ilość wydzielonego przez grzejnik elektryczny ciepła w jednostce czasu, jeżeli jego spiralę grzejną skróci się o połowę, a napięcie zasilania zostanie bez zmiany?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Ilość ciepła w jednostce czasu to moc. Opór spirali jest proporcjonalny do jej długości, więc skrócenie spirali o połowę powoduje spadek oporu o połowę. Przy niezmienionym napięciu moc wynosi P=U2/R, więc po zmniejszeniu R dwukrotnie moc (a więc i wydzielane ciepło na sekundę) rośnie dwukrotnie.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu "ilość wydzielonego ciepła w jednostce czasu" oznacza moc wydzielaną na grzejniku (tempo zamiany energii elektrycznej na ciepło). Dla elementu oporowego zasilanego napięciem stałym (lub skutecznym) podstawowy związek ma postać:

P = U2/R.

Kluczowe jest, jak zmienia się opór spirali po skróceniu jej długości o połowę. Dla przewodnika o tym samym materiale i przekroju poprzecznym opór spełnia zależność:

R = ρ · L / A, więc R jest proporcjonalne do L.

Zatem skrócenie spirali do połowy długości daje R/2. Ponieważ napięcie zasilania pozostaje bez zmian, wstawiamy to do wzoru na moc:

P’ = U2 / (R/2) = 2 · (U2/R) = 2P.

Oznacza to, że moc (i wydzielane ciepło w każdej sekundzie) zwiększy się dwukrotnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "Zmniejszy się dwukrotnie." To pomyłka intuicyjna: krótszy element ma mniejszy opór, więc przy stałym napięciu prąd rośnie, a nie maleje; w efekcie moc rośnie, nie spada.
  • "Zwiększy się czterokrotnie." Taki wynik nie wynika z halvingu oporu przy stałym napięciu. Wzrost czterokrotny pojawiłby się np. przy podwojeniu napięcia (bo P ∝ U2), a napięcie tutaj się nie zmienia.
  • "Zmniejszy się czterokrotnie." To jednocześnie zły kierunek (powinno rosnąć) i zła skala zmiany.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw przetłumacz opis słowny na wielkość fizyczną (tu: moc), potem ustal, co jest stałe (tu: napięcie), i dopiero dobierz właściwą postać wzoru na moc.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To jest moc wydzielana na odbiorniku, czyli ile energii zamienia się na ciepło w każdej sekundzie. Jednostką mocy jest wat (W). W praktyce dla grzałki liczymy ją najczęściej ze wzoru P=U2/R lub P=I2R zależnie od tego, co jest stałe.
Przy niezmienionym materiale i przekroju poprzecznym opór spełnia zależność R=ρ·L/A, więc jest proporcjonalny do długości. Skrócenie spirali do połowy oznacza spadek oporu do połowy. To kluczowe w zadaniach o zmianie mocy grzałek.
Przy stałym napięciu obowiązuje P=U2/R. Gdy opór maleje, w mianowniku jest mniejsza liczba, więc moc rośnie. Fizycznie: mniejszy opór powoduje większy prąd (I=U/R), a większy prąd oznacza intensywniejsze wydzielanie ciepła w elemencie oporowym.
Użyj zależności proporcjonalności. Jeśli U jest stałe, to P ∝ 1/R. Jeśli opór spada 2 razy, to moc rośnie 2 razy. Gdy I jest stałe, to P ∝ R. Najpierw ustal, co w treści zadania jest "bez zmiany".
W idealnym modelu z tym samym napięciem i bez zmian materiału/przekroju: tak, bo opór maleje. W praktyce mogą dojść efekty temperaturowe (opór rośnie z temperaturą) i ograniczenia zasilacza lub zabezpieczeń. Jednak w zadaniach egzaminacyjnych zwykle zakłada się model liniowy R∝L.
Najczęstszy błąd to użycie złego wzoru do warunków zadania: przy stałym napięciu ktoś stosuje P=I2R bez przeliczenia I, a przy stałym prądzie używa P=U2/R. Drugi błąd to brak powiązania oporu z długością przewodnika (R∝L).
Dla elementu oporowego stosuje się prawo Ohma: I=U/R. Moc można liczyć na trzy równoważne sposoby: P=UI, P=U2/R, P=I2R. Wybór formy zależy od tego, które wielkości są w zadaniu stałe lub znane.
Wzrost mocy czterokrotny jest typowy, gdy napięcie wzrośnie dwukrotnie, bo przy stałym oporze P ∝ U2. Jeśli U rośnie 2 razy, to P rośnie 4 razy. To dobra kontrola wyniku: sprawdź, czy w treści zadania napięcie na pewno pozostaje bez zmian.
W tego typu pytaniach szkolnych zależności są takie same, jeśli dla prądu zmiennego używasz wartości skutecznych napięcia i prądu, a odbiornik jest rezystancyjny (grzałka). Najważniejsze jest rozpoznanie: "napięcie bez zmiany" i "opór zmienia się z długością spirali".
Skrócenie spirali zwykle zwiększa pobór mocy i prądu, co może doprowadzić do przegrzania elementu, stopienia izolacji, zadziałania zabezpieczeń lub przeciążenia przewodów. W praktyce nie powinno się "przerabiać" grzałek bez obliczeń i sprawdzenia parametrów zasilania oraz zabezpieczeń.
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Ilość ciepła w jednostce czasu to moc."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Ohma - dostęp 2026-03-04
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Moc_elektryczna - dostęp 2026-03-04
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Op%C3%B3r_elektryczny - dostęp 2026-03-04

Materiały:

  • Notatki z elektrotechniki: prawo Ohma, opór przewodnika, moc w obwodach DC
  • Zadania treningowe z zależności P=U^2/R oraz P=I^2R (porównanie przypadków stałego U i stałego I)
  • Tablice/wzory: R=ρ·L/A oraz podstawowe jednostki (W, V, A, Ω)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego