KWALIFIKACJA SPO1 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 2.
20-letni mężczyzna rok temu uległ wypadkowi, w wyniku którego obecnie porusza się na wózku inwalidzkim. Asystent zauważył, że podopieczny jest przygnębiony, nie chce spotykać się z przyjaciółmi, nie ma ochoty na jakąkolwiek aktywność. Wymienione objawy wskazują, że podopieczny cierpi na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Opis wskazuje na typowe objawy depresji: obniżony nastrój, utratę zainteresowań i przyjemności oraz wycofanie z kontaktów towarzyskich. Demencja dotyczy głównie zaburzeń funkcji poznawczych, dewiacja to pojęcie odnoszone do norm/odchyleń zachowania, a deprywacja oznacza brak zaspokojenia potrzeb, nie chorobę nastroju.

Pełne wyjaśnienie:

W przedstawionej sytuacji asystent obserwuje u 20-letniego mężczyzny: przygnębienie, brak ochoty na aktywność oraz unikanie spotkań z przyjaciółmi. Taki zestaw objawów jest typowy dla depresji, ponieważ obejmuje obniżenie nastroju i spadek zainteresowań (często określany jako utrata odczuwania przyjemności), a także wycofanie społeczne.

Dlaczego "depresja" jest poprawna?
Depresja może ujawniać się m.in. jako utrzymujący się smutek, zniechęcenie, brak energii, rezygnacja z aktywności i kontaktów społecznych. Po poważnym wypadku i zmianie sprawności ryzyko obniżenia nastroju i problemów adaptacyjnych wzrasta, dlatego rola asystenta w zauważeniu takich sygnałów jest bardzo istotna.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Demencja – to przede wszystkim zaburzenia funkcji poznawczych (np. pamięci, orientacji, planowania), które stopniowo utrudniają codzienne funkcjonowanie. Samo przygnębienie i izolowanie się nie stanowi typowego opisu demencji.
  • Dewiacja – jest pojęciem odnoszącym się do odchyleń od norm (społecznych lub rozwojowych) i nie opisuje jednostki chorobowej polegającej na obniżeniu nastroju po urazie.
  • Deprywacja – oznacza brak lub ograniczenie zaspokojenia potrzeb (np. emocjonalnych, społecznych, sensorycznych). Może współwystępować jako czynnik pogarszający samopoczucie, ale nie jest nazwą zaburzenia nastroju, o które pyta zadanie.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawia się triada: smutek/obniżony nastrój + rezygnacja z aktywności + unikanie ludzi, najpierw rozważ zaburzenia nastroju (depresję), a nie pojęcia dotyczące poznania (demencja) czy warunków środowiskowych (deprywacja).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Depresja to zaburzenie nastroju, w którym dominują: długotrwale obniżony nastrój, utrata zainteresowań i motywacji oraz spadek energii. Często pojawia się wycofanie społeczne, trudność w podejmowaniu aktywności i poczucie beznadziei. Objawy muszą utrzymywać się przez pewien czas i wpływać na funkcjonowanie.
W depresji na pierwszy plan wysuwa się nastrój i motywacja: smutek, brak chęci, izolacja. W demencji dominują problemy poznawcze: pogorszenie pamięci, dezorientacja, trudności w planowaniu i uczeniu się nowych czynności. Asystent nie diagnozuje, ale może opisać, czy głównym problemem jest nastrój czy sprawność poznawcza.
Po wypadku pojawia się stres, ból, utrata dotychczasowej niezależności i zmiana planów życiowych. Mogą dojść bariery w kontaktach społecznych i spadek aktywności. To obciążenia, które zwiększają ryzyko obniżonego nastroju i depresji. Wsparcie emocjonalne i rehabilitacja psychospołeczna mogą zmniejszać to ryzyko.
Deprywacja oznacza niezaspokojenie ważnych potrzeb (np. kontaktu, bliskości, poczucia bezpieczeństwa). Jest to opis sytuacji lub warunków, a nie nazwa zaburzenia nastroju. Depresja to stan kliniczny z typowymi objawami emocjonalnymi i behawioralnymi. Deprywacja może pogarszać samopoczucie, ale nie jest diagnozą.
Dewiacja to pojęcie odnoszące się do odchyleń od norm (np. zachowań społecznych) i nie opisuje typowego obrazu obniżonego nastroju. W zadaniu przedstawiono przygnębienie, brak aktywności i unikanie znajomych, co jest charakterystyczne raczej dla zaburzeń nastroju niż dla kategorii "dewiacji".
Niepokojące są: unikanie spotkań z bliskimi, rezygnacja z zainteresowań, odmawianie aktywności, izolowanie się w domu, spadek inicjatywy i pogorszenie samoopieki. Kluczowe jest, czy zmiana jest wyraźna w porównaniu do wcześniejszego funkcjonowania oraz czy utrzymuje się i utrudnia codzienne życie.
Asystent może: proponować małe, realne aktywności dostosowane do możliwości, wzmacniać poczucie sprawczości, wspierać utrzymanie rutyny dnia, zachęcać do bezpiecznych kontaktów społecznych oraz uważnie słuchać bez oceniania. Ważne jest także przekazanie informacji opiekunom i zachęcanie do konsultacji ze specjalistą.
Gdy objawy utrzymują się i wyraźnie utrudniają funkcjonowanie (nauka, praca, relacje, samoopieka), nasilają się lub pojawiają się sygnały zagrożenia zdrowia/życia. Asystent nie stawia diagnozy, ale powinien zgłaszać obserwacje i zachęcać do kontaktu z psychologiem lub lekarzem, zgodnie z ustaleniami wsparcia.
Nie. Brak aktywności może wynikać z bólu, zmęczenia, barier architektonicznych, braku transportu lub chwilowej demotywacji. O depresji bardziej świadczy połączenie kilku objawów (np. przygnębienie, utrata zainteresowań, izolacja) oraz ich utrzymywanie się i wpływ na codzienne życie. Potrzebna jest uważna obserwacja i rozmowa.
Najczęstszy błąd to wybór "deprywacji" przez podobieństwo brzmienia do "depresji". Pomaga zapamiętać, że deprywacja dotyczy braku (np. potrzeb), a depresja to zaburzenie nastroju. W zadaniach czytaj opis objawów: gdy mowa o smutku i wycofaniu, zwykle chodzi o depresję.
info

Statystycznie 62% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Opis wskazuje na typowe objawy depresji: obniżony nastrój, utratę zainteresowań i przyjemności oraz wycofanie z kontaktów towarzyskich."

Źródła:

  • WHO ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics (MMS) – wpis dotyczący zaburzeń depresyjnych / depressive episode, https://icd.who.int/browse/2024-01/mms/en (dostęp: 2026-02-18)
  • MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine) – "Depression", opis objawów i różnicowania, https://medlineplus.gov/depression.html (dostęp: 2026-02-18)
  • Mayo Clinic – "Depression (major depressive disorder)", objawy i charakterystyka, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/depression/symptoms-causes/syc-20356007 (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Materiały edukacyjne o depresji (objawy, czynniki ryzyka, szukanie pomocy) przygotowane przez instytucje zdrowia publicznego
  • Podręczniki z podstaw psychologii klinicznej i psychiatrii (rozdziały o zaburzeniach nastroju i różnicowaniu pojęć)
  • Szkolenia z komunikacji wspierającej i interwencji kryzysowej dla osób pracujących w opiece i asystencji

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego