KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2016 (test 2)

PYTANIE NR 26.
Jaką funkcję logiczną realizuje blok przedstawiony na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat blokowy logicznego układu cyfrowego, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Bąbelki (małe kółka) na wejściach oznaczają negację sygnałów.
Blok opisuje więc (NOT I0.2) AND (NOT I0.3). Z prawa De Morgana wynika, że (NOT A) AND (NOT B) = NOT(A OR B), czyli funkcja NOR. Dlatego wyjście jest aktywne tylko, gdy oba wejścia są w stanie 0.

Pełne wyjaśnienie:

W notacji bramek logicznych stosowanej w automatyce i w diagramach bloków funkcyjnych (FBD) małe kółko ("bąbelek") na wejściu lub wyjściu oznacza negację danego sygnału. To znaczy, że zanim sygnał trafi do wnętrza bloku, jest odwracany: 0 staje się 1, a 1 staje się 0.

Na rysunku widać blok z napisem AND, ale oba wejścia mają bąbelki. Oznacza to, że realizowana operacja ma postać:
(NOT I0.2) AND (NOT I0.3).

Teraz stosujemy prawo De Morgana, które mówi, że koniunkcja zanegowanych sygnałów jest równoważna negacji alternatywy:
(NOT A) AND (NOT B) = NOT(A OR B).
Wyrażenie po prawej stronie to dokładnie funkcja NOR (zanegowane OR).

Praktyczna interpretacja jest bardzo ważna w eksploatacji i programowaniu systemów mechatronicznych: wyjście (np. Q0.4) będzie w stanie 1 tylko wtedy, gdy oba sygnały wejściowe (I0.2 i I0.3) są w stanie 0. Jeśli choć jedno wejście przyjmie stan 1, to po negacji na wejściu pojawi się 0, a AND da wynik 0.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • OR dawałoby 1 już przy jednym aktywnym wejściu, a tutaj warunek jest odwrotny (aktywne wyjście przy braku aktywnych wejść).
  • AND (bez uwzględnienia bąbelków) sugeruje 1 tylko przy dwóch jedynkach na wejściach, ale w tym symbolu wejścia są najpierw odwracane.
  • NOT to negacja pojedynczego sygnału, a pokazany blok ma dwa wejścia i realizuje funkcję dwuargumentową.

Na egzaminie zawsze analizuj cały symbol: napis w bloku i znaczenie znaczników negacji na wejściach/wyjściu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Małe kółko (tzw. bąbelek) oznacza negację sygnału. Wejście jest odwracane przed wykonaniem działania bloku: 0 staje się 1, a 1 staje się 0. W praktyce trzeba analizować bąbelki razem z napisem w bloku, bo zmieniają funkcję logiczną.
Funkcję NOR rozpoznasz jako OR z negacją na wyjściu albo równoważnie jako AND z negacją na obu wejściach. W obu przypadkach wynik jest 1 tylko wtedy, gdy wszystkie wejścia są 0. To częsty motyw w sterowaniu i blokadach.
Bo napis w bloku mówi o operacji wewnętrznej, ale bąbelki na wejściach wprowadzają negację sygnałów. Gdy oba wejścia są zanegowane, powstaje (NOT A) AND (NOT B), co wg De Morgana jest równe NOT(A OR B), czyli NOR.
Prawo De Morgana pozwala zamieniać postać warunków logicznych na równoważną, np. (NOT A) AND (NOT B) = NOT(A OR B). W programach sterowników ułatwia to analizę warunków, upraszczanie logiki oraz wykrywanie błędów, gdy użyto negacji na wejściach lub wyjściu.
Wyjście NOR jest aktywne (1) tylko wtedy, gdy wszystkie wejścia mają stan 0. Jeśli choć jedno wejście ma 1, to wynik NOR przechodzi na 0. W sterowaniu bywa to używane jako "sygnał braku zdarzeń" lub warunek, że żaden z czujników nie zgłasza stanu.
Tak, to równoważne funkcje wynikające z praw De Morgana. AND z negacją na obu wejściach daje (NOT A) AND (NOT B), co jest równe NOT(A OR B). Ta druga postać to OR z negacją na wyjściu, czyli NOR. Różni się zapis, ale tabela prawdy jest taka sama.
Najczęściej ignoruje się bąbelki negacji i wybiera odpowiedź zgodną z napisem w bloku. Drugi błąd to mylenie negacji na wejściu z negacją całej funkcji. Pomaga nawyk: zawsze najpierw zaznacz, które sygnały są zanegowane, a dopiero potem określ funkcję końcową.
Najpewniejsza metoda to szybka "mini tabela prawdy": sprawdź przypadek 00, 01, 10, 11. Uwzględnij bąbelki (negacje), potem wykonaj działanie (np. AND). Jeśli wynik jest 1 tylko dla 00, to jest to NOR. To działa nawet przy stresie egzaminacyjnym.
W układach blokad i bezpieczeństwa oraz w logice warunków: np. wyjście jest włączone, gdy żaden z czujników nie sygnalizuje alarmu, albo gdy żaden przycisk nie jest wciśnięty. NOR bywa też używany do wykrywania "braku sygnału" na grupie wejść binarnych.
NOT dotyczy jednego sygnału (jedno wejście) i daje jego odwrócenie. NOR to funkcja wieloargumentowa (zwykle dwa lub więcej wejść) i jest negacją OR. W symbolice różnicę widać po liczbie wejść oraz po tym, czy negacja dotyczy wyjścia albo wejść całej bramki.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Bąbelki (małe kółka) na wejściach oznaczają negację sygnałów.Blok opisuje więc (NOT I0.2) AND (NOT I0.3)."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (notacja języków PLC, w tym FBD; konwencje zapisu negacji na wejściach/wyjściach)
  • M. Morris Mano, "Digital Design" (rozdziały: algebra Boole'a, prawa De Morgana, bramki logiczne)
  • D. M. Harris, S. L. Harris, "Digital Design and Computer Architecture" (sekcje: logic gates, boolean algebra, De Morgan’s laws)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z logiki cyfrowej (bramki, tabele prawdy, algebra Boole'a)
  • Dokumentacja/kompendium notacji FBD dla sterowników (opis negacji sygnałów)
  • Zadania treningowe: rozpoznawanie funkcji z symboli i przekształcenia De Morgana

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego