KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 40.
Biorąc pod uwagę wieloletnią tendencję zmian emisji dwutlenku węgla ze spalania paliw kopalnych przedstawianą na wykresie można wnioskować (szacować), że emisja dwutlenku w roku 2025 będzie
Ilustracja przedstawia wykres liniowy obrazujący zmiany emisji dwutlenku węgla (CO2) ze spalania paliw kopalnych w latach
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wniosek opiera się na ekstrapolacji wieloletniego trendu z wykresu.
Jeśli w długim okresie emisje CO2 ze spalania paliw kopalnych wykazują trend rosnący, to najbardziej uzasadnione szacowanie dla roku 2025 wskazuje wartość większą niż w 2012 r., a nie powrót do poziomów z wcześniejszych lat.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu kluczowe jest rozumienie pojęcia wieloletniego trendu. Oznacza on ogólny kierunek zmian w długim horyzoncie czasu (np. rosnący lub malejący), niezależnie od krótkotrwałych wahań między kolejnymi latami.

Skoro wykres przedstawia tendencję zmian emisji CO2 ze spalania paliw kopalnych i na tej podstawie mamy "wnioskować (szacować)" wartość dla 2025 r., to poprawne podejście polega na jakościowej ekstrapolacji: jeśli linia trendu w perspektywie wieloletniej idzie w górę, to najbardziej prawdopodobne jest, że w 2025 r. emisja będzie większa niż w 2012 r.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Stwierdzenie o spadku do poziomu z 2000 r. oznaczałoby bardzo silną i długotrwałą redukcję, sprzeczną z obserwowanym na wykresie kierunkiem wieloletnim (jeżeli ten kierunek jest wzrostowy).
  • Odpowiedź o "tym samym poziomie co w 2012 r." zakłada stabilizację bez wzrostu, co również nie wynika z trendu rosnącego (brak uzasadnienia w danych historycznych).
  • Wariant "mniejsza niż w 2012 r." odpowiadałby trendowi malejącemu albo trwałemu odwróceniu trendu, którego nie można przyjąć, gdy wykres pokazuje wzrost w długim okresie.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw oceń, czy wykres pokazuje kierunek w skali wieloletniej (np. 10–30 lat), a dopiero potem rozważ krótkie "ząbki" i wahania. Pytanie dotyczy szacowania, więc nie oczekuje precyzyjnej liczby, tylko poprawnego porównania względem roku odniesienia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To ogólny kierunek zmian widoczny w długim okresie (np. kilkanaście–kilkadziesiąt lat), niezależnie od krótkich wahań między latami. W takich zadaniach ocenia się, czy emisje w ujęciu długoterminowym rosną, maleją lub się stabilizują.
Trend widać po "przewadze kierunku" na dłuższym odcinku osi czasu. Wahania krótkookresowe to lokalne spadki i wzrosty między sąsiednimi latami. Na egzaminie warto spojrzeć na kilka–kilkanaście lat naraz, a nie na jeden punkt.
Pytanie wymaga szacowania jakościowego: porównania (większa/mniejsza/taka sama) względem roku odniesienia. Bez skali liczbowej lub tabeli danych nie da się wiarygodnie wyznaczyć dokładnej wartości, ale można ocenić kierunek zmian.
Typowe pomyłki to: skupienie się na jednym roku zamiast na trendzie, odczytywanie "ząbków" jako trwałej zmiany, mylenie emisji z koncentracją CO2 w atmosferze oraz ignorowanie informacji, że pytanie dotyczy spalania paliw kopalnych (a nie całkowitych emisji).
Ekstrapolacja to ostrożne przewidywanie wartości w przyszłości na podstawie dotychczasowego trendu. Wolno ją stosować jako szacunek, gdy trend jest w miarę stabilny i pytanie wyraźnie prosi o wnioskowanie z wykresu. Nie daje pewnej prognozy, tylko przybliżenie.
Bo wiele osób kojarzy politykę klimatyczną z szybkim spadkiem emisji. To jednak błąd życzeniowego myślenia: na egzaminie liczą się dane z wykresu. Jeśli wykres pokazuje trend wzrostowy, powrót do poziomu sprzed wielu lat nie wynika z obserwacji.
Nie. Mogą występować spadki w pojedynczych latach (np. kryzys gospodarczy, zmiany struktury energetycznej), ale pytanie o "wieloletnią tendencję" dotyczy uśrednionego kierunku w długim okresie, a nie każdego rocznego odchylenia.
Chodzi o emisje wynikające ze spalania węgla, ropy i gazu (zwykle w energetyce, przemyśle i transporcie). To węższa kategoria niż wszystkie emisje gazów cieplarnianych oraz inna niż zmiany pochłaniania CO2 przez lasy czy gleby.
Analiza trendów pomaga w diagnozie presji środowiskowej, tworzeniu raportów i sprawozdań, ocenie skuteczności działań redukcyjnych oraz planowaniu priorytetów (np. które sektory emisji wymagają interwencji). To także podstawa do komunikacji wyników interesariuszom.
1) Zidentyfikuj, co pokazuje wykres (emisje CO2 ze spalania paliw kopalnych).
2) Sprawdź kierunek wieloletni (rosnący/malejący/stabilny).
3) Porównaj rok prognozy z rokiem odniesienia (2012).
4) Wybierz odpowiedź zgodną z trendem, nie z intuicją.
info

Statystycznie 53% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Global Carbon Project, "Global Carbon Budget" (strona projektu i publikacje zbiorcze) – https://globalcarbonproject.org/carbonbudget/ (dostęp: 2026-03-01)
  • Our World in Data, "CO2 and Greenhouse Gas Emissions" – https://ourworldindata.org/co2-and-greenhouse-gas-emissions (dostęp: 2026-03-01)
  • IPCC, Sixth Assessment Report (AR6), Working Group III – Mitigation of Climate Change, Summary for Policymakers (sekcje o trendach emisji globalnych) – https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z interpretacji danych i wykresów (statystyka opisowa, trendy)
  • Global Carbon Project – opracowania i wykresy z Global Carbon Budget
  • Our World in Data – moduł CO2 and Greenhouse Gas Emissions (wykresy i definicje)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego