KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 6.
Bocznik Rb o jakiej rezystancji należy dołączyć równolegle do amperomierza o rezystancji wewnętrznej RA=300 mΩ w celu czterokrotnego rozszerzenia jego zakresu pomiarowego?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy połączeniu równoległym spadek napięcia na amperomierzu i boczniku jest taki sam.
Jeśli zakres ma wzrosnąć 4×, to prąd przez amperomierz stanowi 1/4 prądu całkowitego, a przez bocznik 3/4. Zatem Ib/IA=3, więc Rb=RA/3=300 mΩ/3=100 mΩ.

Pełne wyjaśnienie:

Amperomierz o rezystancji wewnętrznej RA można "odciążyć" bocznikiem Rb dołączonym równolegle, aby większa część prądu płynęła przez bocznik, a tylko część przez ustrój pomiarowy. W połączeniu równoległym kluczowa jest zasada: napięcie na obu gałęziach jest jednakowe.

"Czterokrotne rozszerzenie zakresu" oznacza, że nowy prąd pełnoskalowy wynosi 4·IA, gdzie IA to prąd, który wcześniej powodował wychylenie na końcu skali amperomierza (prąd dopuszczalny dla ustroju).

Przy nowym zakresie prąd całkowity dzieli się na:
Icałk=IA+Ib, a ma być Icałk=4·IA. Stąd:
Ib=4·IA−IA=3·IA.

Skoro napięcia są równe, to:
U=IA·RA=Ib·Rb.
Po podstawieniu Ib=3·IA dostajemy:
IA·RA=3·IA·Rb ⇒ RA=3·RbRb=RA/3.

Dane: RA=300 mΩ, więc Rb=300 mΩ / 3 = 100 mΩ.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Wartość 75 mΩ odpowiadałaby większemu podziałowi prądu niż 4× (bocznik byłby "za mały", popłynęłoby przez niego zbyt dużo prądu). Wartość 150 mΩ dawałaby zbyt małe rozszerzenie zakresu (za duży bocznik – za mało prądu przechodziłoby bocznikiem). Wartość 300 mΩ oznaczałaby równe rezystancje gałęzi i podział prądu 1:1, czyli tylko 2×, a nie 4×.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zamieniaj "k razy zakres" na proporcje prądów w gałęziach i dopiero wtedy licz Rb z warunku równego napięcia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bocznik to rezystor dołączany równolegle do amperomierza, który przejmuje większość mierzonego prądu. Dzięki temu przez ustrój pomiarowy płynie mniejsza, bezpieczna część prądu, a zakres pomiarowy amperomierza można zwiększyć bez zmiany samego miernika.
Po dołączeniu bocznika powstają dwie gałęzie równoległe: amperomierz i bocznik. Obie gałęzie mają to samo napięcie, więc prąd dzieli się odwrotnie proporcjonalnie do rezystancji. Dobierając mały opór bocznika, "kierujesz" większy prąd przez bocznik, a mniejszy przez miernik.
Ustal proporcję prądów: jeśli nowy zakres to k·IA, to przez bocznik płynie (k−1)·IA. Następnie użyj równości napięć gałęzi: IA·RA = Ib·Rb. Po podstawieniu Ib dostajesz zależność na Rb.
To własność połączenia równoległego: oba elementy są podłączone do tych samych dwóch węzłów obwodu. Różnica potencjałów między węzłami (napięcie) jest więc identyczna dla każdej gałęzi, niezależnie od tego, jak dzieli się prąd.
Nie w typowym pomiarze prądu. Rezystor szeregowy zwiększałby spadek napięcia i zmieniał warunki pracy badanego obwodu, a nie "odciążał" ustroju. Rozszerzanie zakresu amperomierza realizuje się równolegle (bocznik), natomiast woltomierza najczęściej szeregowo (posobnik).
Najczęstsze pomyłki to: błędne rozumienie "k razy zakres" (np. mylenie z dodaniem), pomylenie połączenia równoległego z szeregowym oraz błędy jednostek (mΩ vs Ω). Często też pomija się fakt, że przez amperomierz ma dalej płynąć jego prąd pełnoskalowy IA, a reszta przez bocznik.
RA to efektywny opór elektryczny, jaki amperomierz "wnosi" do obwodu podczas pomiaru. Powoduje spadek napięcia na mierniku (tzw. burden voltage). Przy doborze bocznika RA jest kluczowa, bo determinuje wymagany spadek napięcia przy prądzie pełnoskalowym.
Gdy mierzone prądy są duże (np. zasilacze, przetwornice, układy mocy), a jednocześnie nie chcesz wprowadzać dużego spadku napięcia i strat mocy. Mały opór (miliomy) pozwala uzyskać niewielki spadek U=I·R nawet przy dużym prądzie, co jest istotne w diagnostyce i pomiarach.
Policz moc strat na boczniku: P=Ib2·Rb. Następnie wybierz element z zapasem (w praktyce co najmniej kilkadziesiąt procent). Uwzględnij też warunki chłodzenia, montaż (np. na PCB) oraz współczynnik temperaturowy, bo nagrzewanie może zmieniać opór i błąd pomiaru.
Tak, ponieważ rezystancje przewodów i styków mogą mieć porównywalny rząd wielkości co sam bocznik. Może to wprowadzać istotny błąd pomiaru. W praktyce stosuje się odpowiednie przekroje przewodów, krótkie połączenia oraz pomiar czteroprzewodowy (Kelvina) przy bardzo małych oporach.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Przy połączeniu równoległym spadek napięcia na amperomierzu i boczniku jest taki sam.Jeśli zakres ma wzrosnąć 4×, to prąd przez amperomierz stanowi 1/4 prądu całkowitego, a przez bocznik 3/4."

Źródła:

  • Wikipedia: "Ammeter" (sekcja o rozszerzaniu zakresu i bocznikach) https://en.wikipedia.org/wiki/Ammeter - accessed 2026-03-02
  • Wikipedia: "Shunt (electrical)" https://en.wikipedia.org/wiki/Shunt_(electrical) - accessed 2026-03-02
  • All About Circuits: "Shunt Resistors" (wyjaśnienie zasady działania bocznika) https://www.allaboutcircuits.com/technical-articles/shunt-resistors/ - accessed 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały z metrologii elektrycznej: pomiar prądu i rezystory bocznikujące
  • Zadania rachunkowe z obwodów DC: podział prądu i połączenia równoległe
  • Karty katalogowe rezystorów bocznikowych (shunt resistor) – interpretacja parametrów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego