KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 16.
Cechę fizyczną minerału polegającą na jego zdolności do pękania i podziałów wzdłuż określonych kierunków pod wpływem uderzenia lub nacisku nazywa się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łupliwość to cecha minerału polegająca na tendencji do pękania i rozdzielania się wzdłuż określonych, uprzywilejowanych kierunków (płaszczyzn) wynikających z budowy krystalicznej. Przełam opisuje pękanie bez takich stałych kierunków, a twardość i gęstość dotyczą innych własności.

Pełne wyjaśnienie:

Właściwa odpowiedź to "łupliwością", ponieważ łupliwość jest cechą fizyczną minerałów opisującą ich zdolność do kierunkowego pękania i rozdzielania się wzdłuż określonych płaszczyzn. Te płaszczyzny są związane z budową wewnętrzną (układem sieci krystalicznej): tam, gdzie wiązania są relatywnie słabsze, minerał łatwiej dzieli się pod wpływem nacisku lub uderzenia.

Odpowiedź "twardością" jest błędna, bo twardość nie dotyczy sposobu pękania, tylko odporności na zarysowanie (np. w skali Mohsa). Minerał może być twardy, a jednocześnie mieć wyraźną łupliwość, albo odwrotnie.

Odpowiedź "przełamem" jest błędna, ponieważ przełam opisuje charakter powierzchni powstałej po pęknięciu, gdy minerał nie dzieli się wzdłuż stałych płaszczyzn. Przełam bywa nieregularny, muszlowy, drzazgowy itp. i nie wymaga istnienia uprzywilejowanych kierunków podziału.

Odpowiedź "gęstością" także jest błędna, bo gęstość określa stosunek masy do objętości. Jest przydatna w identyfikacji minerałów, ale nie opisuje mechanizmu pękania.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "wzdłuż określonych kierunków/płaszczyzn", niemal zawsze chodzi o łupliwość. Jeśli mowa o wyglądzie powierzchni pęknięcia bez kierunkowości, chodzi o przełam.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łupliwość to zdolność minerału do dzielenia się wzdłuż określonych płaszczyzn, wynikających z jego budowy krystalicznej. W praktyce objawia się tym, że przy uderzeniu lub nacisku minerał "odpryskuje" w powtarzalny sposób, tworząc podobne powierzchnie podziału.
Łupliwość oznacza pękanie wzdłuż stałych, uprzywilejowanych płaszczyzn (kierunkowo). Przełam opisuje pękanie bez takich płaszczyzn i dotyczy wyglądu powierzchni pęknięcia (np. muszlowy, nierówny). To dwie różne cechy diagnostyczne.
W sieci krystalicznej nie wszystkie wiązania mają tę samą "siłę" w każdym kierunku. Tam, gdzie wiązania są słabsze lub układ atomów sprzyja rozdzieleniu, minerał łatwiej pęka. Stąd pojawiają się typowe płaszczyzny łupliwości powtarzalne dla danego minerału.
Nie. Twardość dotyczy odporności na zarysowanie, a nie sposobu pękania. Minerał może być twardy i jednocześnie łatwo dzielić się wzdłuż płaszczyzn (mieć wyraźną łupliwość), albo być miękki i nie wykazywać kierunkowego podziału.
W terenie ocenia się ją obserwując, czy próbka po uderzeniu lub rozłupaniu dzieli się na fragmenty o powtarzalnych, płaskich powierzchniach i podobnych kierunkach podziału. Ważne jest też rozróżnienie, czy to nie przypadkowy przełam o nieregularnej powierzchni.
Najczęściej myli się kierunkowy podział z dowolnym pękaniem: każdą powierzchnię po rozbiciu uznaje się za łupliwość. Drugi błąd to utożsamianie odporności na uderzenie z twardością. Na egzaminie szukaj słów "wzdłuż określonych kierunków/płaszczyzn".
Płaszczyzna łupliwości to taki kierunek w minerale, wzdłuż którego następuje najłatwiejszy podział. Jest związana z układem atomów i wiązań w krysztale. W opisie makroskopowym często podaje się liczbę kierunków/płaszczyzn oraz jakość łupliwości.
Tak, gęstość (ciężar właściwy) bywa bardzo pomocna w identyfikacji, ale nie opisuje mechanizmu pękania. Łączy się ją z innymi cechami: barwą, rysą, połyskiem, twardością, łupliwością i przełamem. W diagnostyce liczy się zestaw cech, nie jedna.
Łupliwość zapisuje się, gdy jest wyraźna i diagnostyczna: pomaga rozróżnić minerały podobne barwą czy połyskiem. W praktyce jest ważna podczas opisu makroskopowego rdzeni wiertniczych i próbek ręcznych, bo wpływa też na sposób kruszenia i przygotowania materiału.
Najpierw wychwyć słowa klucze: "pękanie", "podziały", "wzdłuż określonych kierunków/płaszczyzn". To wskazuje na łupliwość. Jeśli pytanie dotyczy zarysowania, wybiera się twardość; jeśli wyglądu powierzchni pęknięcia bez kierunkowości, chodzi o przełam.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Eksperci podkreślają: "Łupliwość to cecha minerału polegająca na tendencji do pękania i rozdzielania się wzdłuż określonych, uprzywilejowanych kierunków (płaszczyzn) wynikających z budowy krystalicznej."

Materiały:

  • Podręcznik mineralogii dla szkół geologicznych (dział: cechy fizyczne minerałów)
  • Atlas minerałów z fotografiami łupliwości i przełamu
  • Notatki z krystalografii: sieć krystaliczna i płaszczyzny

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego