KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 1.
Cyfrą 2 na rysunku oznaczono
Ilustracja przedstawia schemat układu napędowego z wykorzystaniem pasów klinowych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W przekładni pasowej koło pasowe bierne to element napędzany przez pas (odbiera moment), w odróżnieniu od koła czynnego połączonego z napędem. Napinacz służy do regulacji napięcia pasa, a cięgno jest elementem łączącym/sterującym, nie samym kołem.

Pełne wyjaśnienie:

W typowym układzie napędu pasowego występują co najmniej dwa koła pasowe oraz pas. Koło pasowe czynne jest po stronie źródła napędu (np. silnika) i przekazuje moment obrotowy na pas. Koło pasowe bierne jest po stronie odbiornika napędu i jest napędzane przez pas (czyli "odbiera" ruch i moment). W zadaniach z rozpoznawania elementów na rysunku kluczowe jest odróżnienie elementów przenoszących napęd od elementów pomocniczych.

Dlaczego "koło pasowe bierne" jest poprawne?
Na rysunkach złożeniowych koło pasowe rozpoznaje się po charakterystycznym kształcie koła z rowkiem/rowkami pod pas. Jeśli element oznaczony cyfrą odnosi się do koła, a nie do mechanizmu regulacyjnego, właściwą nazwą jest koło pasowe. Wskazana odpowiedź dotyczy koła napędzanego, czyli biernego.

  • Koło pasowe czynne – błędne, gdy oznaczony element nie jest po stronie napędowej lub nie pełni roli przekazywania momentu z silnika na pas.
  • Napinacz – błędne, jeśli na rysunku nie widać charakterystycznego elementu regulacyjnego (rolki/koła napinającego z możliwością przesuwu). Napinacz nie jest podstawowym kołem roboczym układu, tylko elementem do ustawienia napięcia.
  • Cięgno – błędne, ponieważ cięgno jest elementem łączącym/poruszającym (np. w mechanizmach regulacji), a nie elementem, po którym pracuje pas. Na rysunku cięgno zwykle ma postać pręta/łącznika, a nie koła.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj "rodzaj kształtu" (koło/rolka vs pręt/łącznik), potem funkcję (napędza, jest napędzane, czy tylko reguluje). To zmniejsza ryzyko pomylenia koła biernego z czynnym oraz koła z napinaczem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Koło pasowe bierne to koło, które jest napędzane przez pas i odbiera moment obrotowy od koła czynnego. Zwykle znajduje się po stronie odbiornika napędu (np. wału roboczego). Nie jest bezpośrednio połączone z silnikiem, tylko "podąża" za ruchem pasa.
Czynne przekazuje moment z napędu na pas (jest po stronie silnika). Bierne odbiera moment z pasa (po stronie odbiornika). Na rysunkach oba wyglądają podobnie, dlatego trzeba rozpoznawać je po funkcji w układzie oraz połączeniu z napędem/odbiornikiem.
Napinacz to element służący do ustawienia lub utrzymania właściwego napięcia pasa. Zapobiega poślizgowi, poprawia przenoszenie mocy i kompensuje wydłużenie pasa w czasie pracy. Może mieć postać rolki/koła na regulowanym mocowaniu.
Napinacz zwykle jest pokazany jako dodatkowa rolka/koło, często na ramieniu lub w uchwycie z możliwością przesuwu. W odróżnieniu od kół roboczych, napinacz bywa dociśnięty do pasa od zewnętrznej strony i ma element regulacji (śruba, mimośród, prowadnica).
Najczęściej dlatego, że oba elementy mają podobny kształt (dwa koła z pasem), a na uproszczonych rysunkach brak jest jednoznacznych wskazówek strony napędowej. Pomaga analiza: gdzie jest silnik/wał wejściowy, a gdzie odbiornik oraz w jakim kierunku przenoszony jest moment.
Cięgno może występować jako element mechanizmu regulacji lub przeniesienia ruchu (np. w napinaczu, dźwigni, układzie sterowania). Nie jest jednak elementem, po którym pracuje pas. Na rysunku cięgno ma postać pręta/łącznika, a nie koła pasowego.
Typowe pomyłki to: zgadywanie po położeniu elementu zamiast po funkcji, mylenie elementów pomocniczych (napinacz) z roboczymi (koła), oraz ignorowanie połączeń z wałami. Warto najpierw zidentyfikować, czy element jest kołem, rolką, czy łącznikiem.
Ćwicz na rysunkach złożeniowych i schematach: rozpoznawaj koła pasowe, pasy, napinacze i prowadnice. Pomaga tworzenie własnej "listy cech" (kształt, miejsce w układzie, połączenie z wałem, funkcja). Dobre są też przykłady z DTR urządzeń.
Przekładnię pasową stosuje się m.in. gdy ważna jest cicha praca, tłumienie drgań i prostota konstrukcji. Może też pełnić funkcję zabezpieczenia przeciążeniowego (poślizg). Przekładnia łańcuchowa jest częściej wybierana, gdy potrzebna jest praca bez poślizgu.
Najczęściej kontroluje się: stan pasa (pęknięcia, zużycie), napięcie pasa, współosiowość kół, czystość rowków, stan łożysk kół oraz działanie napinacza. Niewłaściwe napięcie i zużyte koła zwiększają poślizg, hałas i nagrzewanie.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "W przekładni pasowej koło pasowe bierne to element napędzany przez pas (odbiera moment), w odróżnieniu od koła czynnego połączonego z napędem."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Przekładnia pasowa" – opis działania i elementów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_pasowa (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL): "Koło pasowe" – definicja i zastosowanie, https://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%82o_pasowe (dostęp: 2026-02-18)
  • Engineering ToolBox: "Belt Drives" – podstawowe pojęcia dot. kół pasowych i napięcia pasa, https://www.engineeringtoolbox.com/belt-drives-d_169.html (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki z "podstaw konstrukcji maszyn" (działy: przekładnie pasowe, elementy przeniesienia napędu)
  • Zbiory zadań z czytania rysunku technicznego maszynowego (oznaczenia elementów, rysunki złożeniowe)
  • Instrukcje serwisowe (DTR) urządzeń z napędem pasowym – analiza części i nazw elementów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego