KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 5.
W urządzeniu mechatronicznym zastosowano przekładnię zbudowaną z kół przedstawionych na rysunku.
Który pasek napędowy należy zastosować w tej przekładni?
Ilustracja przedstawia trzy koła zębate, które są elementami przekładni stosowanej w urządzeniach mechatronicznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pas zębaty współpracuje z kołami mającymi uzębienie i pozwala przenosić napęd bez poślizgu, zachowując stałe przełożenie i synchronizację ruchu. Pas klinowy i wielorowkowy pracują na kołach z rowkami, a "wieloklinowy" dotyczy połączeń wielowypustowych, nie typowej przekładni pasowej.

Pełne wyjaśnienie:

W przekładniach pasowych dobór typu pasa wynika przede wszystkim z geometrii kół (profilu współpracy) oraz z tego, czy dopuszczalny jest poślizg. Jeżeli na rysunku widoczne są koła z uzębieniem (zęby na obwodzie), właściwym elementem przenoszącym napęd jest pas zębaty. Taki pas zazębia się z kołem, dzięki czemu napęd jest przenoszony bez poślizgu, a pozycja i prędkość kątowa są lepiej kontrolowane. To bywa istotne w urządzeniach mechatronicznych, gdzie synchronizacja (np. osi, mechanizmów, przenośników) wpływa na poprawne działanie czujników i elementów wykonawczych.

Odpowiedź "Zębaty" jest poprawna, bo pas zębaty jest przeznaczony do współpracy z kołami zębatymi (kołami pasowymi zębatymi) o dopasowanym profilu zębów. Zapewnia to stałe przełożenie i minimalizuje ryzyko rozjechania fazy/synchronizacji przy zmianach obciążenia.

Pozostałe odpowiedzi opisują inne rozwiązania konstrukcyjne:

  • "Klinowy" odnosi się do pasa o przekroju klinowym, który pracuje w rowkach klinowych koła. Przenosi moment tarciem i może występować poślizg, więc nie jest właściwy do kół z uzębieniem.
  • "Wielorowkowy" (często spotykany w napędach osprzętu) współpracuje z kołami mającymi wiele drobnych rowków; również jest to napęd cierny, nie zazębiony.
  • "Wieloklinowy" jest mylący w tym kontekście: "klin" i "wieloklin" kojarzą się z połączeniami wał–piasta (wypusty/wielowypusty), a nie z doborem pasa do przekładni pasowej z kołami zębatymi.

Wskazówka egzaminacyjna: patrz na kształt współpracy. Uzębienie na kole oznacza element zazębiający się (pas zębaty), a rowki oznaczają pas cierny (klinowy lub wielorowkowy). To prosta reguła, która pomaga uniknąć wyboru "najpopularniejszego" pasa bez analizy rysunku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pas zębaty to pas napędowy z zębami, który współpracuje z kołem zębatym (kołem pasowym zębatym). Stosuje się go tam, gdzie ważna jest synchronizacja i stałe przełożenie, np. w napędach osi, przenośnikach lub mechanizmach pozycjonowania.
Koła z uzębieniem wymagają elementu, który zazębia się z profilem na obwodzie. Pas klinowy przenosi moment głównie tarciem w rowkach i nie pasuje do uzębionego profilu. Pas zębaty ogranicza poślizg i utrzymuje zgodność fazy ruchu.
Najważniejsza cecha to widoczne zęby na obwodzie koła (regularne wypusty). Jeśli koło ma zęby jak "grzebień", jest to koło do pasa zębatego. Koło do pasa klinowego lub wielorowkowego ma natomiast rowki bez zębów.
W typowym, poprawnie dobranym układzie pas zębaty praktycznie eliminuje poślizg wynikający z tarcia, bo przeniesienie odbywa się przez zazębienie. Nadal jednak możliwe są problemy eksploatacyjne (np. przeskok zębów) przy złym naciągu lub przeciążeniu.
Pas wielorowkowy ma wiele drobnych żeber/rowków i pracuje na kołach z odpowiednimi rowkami. Jest dobry do napędów ciernych o dużej elastyczności i cichej pracy. Nie służy do współpracy z kołami z uzębieniem, bo nie zapewnia zazębienia.
Pas klinowy ma przekrój w kształcie klina i zwykle pracuje w jednym (lub kilku) głębszych rowkach. Pas wielorowkowy ma wiele wąskich żeber, jest bardziej elastyczny na małych średnicach i często stosuje się go w kompaktowych napędach o większym opasaniu.
"Wieloklin" często kojarzy się z połączeniem wał–piasta (wypusty/wielowypusty), a nie z pasem w przekładni pasowej. W testach to typowy "wabik" językowy: brzmi podobnie do innych nazw pasów, ale dotyczy innego rodzaju przeniesienia momentu.
Typowe objawy to: niestabilne przełożenie, hałas, nadmierne nagrzewanie, szybkie zużycie pasa lub kół oraz problemy z synchronizacją ruchu (np. rozjazd pozycji). Przy pasie zębatym błędny dobór może skutkować przeskakiwaniem zębów i utratą pozycjonowania.
Pas zębaty warto wybrać, gdy potrzebujesz dokładnego przeniesienia ruchu (stałe przełożenie), np. w mechanizmach sterowanych, gdzie pozycja ma znaczenie. Napędy cierne (klinowy, wielorowkowy) są dobre, gdy poślizg jest dopuszczalny i liczy się prostota.
Ćwicz rozpoznawanie elementów napędu na rysunkach: koła zębate/rowkowe, rodzaje pasów i zasady współpracy. Ucz się "cech wyróżniających" (zęby vs rowki, napęd bez poślizgu vs cierny). Pomaga też oglądanie realnych części podczas zajęć praktycznych.
info

Około 58% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Pas zębaty współpracuje z kołami mającymi uzębienie i pozwala przenosić napęd bez poślizgu, zachowując stałe przełożenie i synchronizację ruchu."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Pasek_z%C4%99baty - dostęp: 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_pasmowa - dostęp: 2026-02-27

Materiały:

  • Katalogi i instrukcje producentów pasów napędowych (sekcje: dobór rodzaju pasa, koła pasowe)
  • Podręczniki z podstaw konstrukcji maszyn: przekładnie pasowe i łańcuchowe
  • Materiały dydaktyczne z mechatroniki: elementy przeniesienia napędu w układach wykonawczych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego