KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 2.
Na rysunku przedstawiono m.in.
Ilustracja przedstawia uchwyt tokarski, który jest kluczowym elementem w obrabiarkach tokarskich.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rozpoznawany element to uchwyt tokarski, czyli osprzęt tokarki służący do mocowania obrabianego przedmiotu na wrzecionie. "Imadło" jest typowe dla stołu/stanowiska, a nie dla wrzeciona tokarki. "Wałek pociągowy" i "suport poprzeczny" to zespoły napędu/posuwów, a nie element mocujący detal.

Pełne wyjaśnienie:

Uchwyt tokarski to podstawowy element osprzętu tokarki, którego zadaniem jest pewne i osiowe zamocowanie detalu na wrzecionie. Dzięki temu przedmiot obrabiany obraca się razem z wrzecionem, a narzędzie skrawające może wykonywać obróbkę z zachowaniem współosiowości i stabilności mocowania. Na rysunkach i w praktyce warsztatowej uchwyt tokarski rozpoznaje się zwykle jako masywny element czołowy zamocowany na wrzecionie, często z widocznymi szczękami (np. uchwyt trójszczękowy samocentrujący lub czteroszczękowy niezależny).

Odpowiedź "imadło" jest błędna, ponieważ imadło służy głównie do mocowania przedmiotów na stole (np. wiertarki, frezarki) lub na stanowisku ślusarskim. Inna jest też geometria i sposób pracy: imadło nie jest przeznaczone do pracy w ruchu obrotowym jako część wrzeciona, tylko do statycznego unieruchamiania detalu.

Odpowiedź "wałek pociągowy" również nie pasuje, bo wałek pociągowy jest elementem układu posuwów tokarki. Jego funkcją jest przenoszenie napędu do mechanizmów posuwu automatycznego (w zależności od konstrukcji obrabiarki), a nie mocowanie obrabianego przedmiotu.

Odpowiedź "suport poprzeczny" jest niepoprawna, gdyż suport (w tym część poprzeczna) to zespół prowadzenia i ustawiania narzędzia w kierunku poprzecznym do osi toczenia. Jest to element związany z ruchem narzędzia, a nie z mocowaniem detalu na wrzecionie. W zadaniach egzaminacyjnych warto zapamiętać prostą zasadę: uchwyt = mocowanie detalu na wrzecionie, a suport = prowadzenie narzędzia.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy wśród odpowiedzi są zarówno elementy mocujące, jak i elementy posuwów/zespołów ruchu, najpierw ustal, czy na rysunku widać część "na osi wrzeciona" (mocowanie) czy raczej "przy łożu i prowadnicach" (posuwy, suport). To znacząco zmniejsza ryzyko pomyłki.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Uchwyt tokarski to osprzęt tokarki montowany na wrzecionie, służący do mocowania obrabianego detalu (np. wałka, tulei). Dzięki uchwytowi przedmiot obraca się razem z wrzecionem, a obróbka jest stabilna i możliwa do wykonania z odpowiednią dokładnością.
Uchwyt tokarski jest zwykle elementem czołowym na osi wrzeciona i ma szczęki do trzymania detalu w ruchu obrotowym. Imadło ma dwie szczęki przesuwane śrubą i służy do mocowania statycznego na stole lub stanowisku. Kluczowa jest też lokalizacja: uchwyt "na wrzecionie", imadło "na stole".
W praktyce spotyka się m.in. uchwyty trójszczękowe samocentrujące (szybkie mocowanie detali okrągłych) oraz czteroszczękowe niezależne (dokładne ustawianie także detali nieregularnych). Dobór zależy od kształtu i wymaganej dokładności ustawienia.
Wałek pociągowy należy do układu posuwów tokarki i służy do przenoszenia napędu na mechanizmy przesuwu (zależnie od konstrukcji obrabiarki). Nie pracuje jako część wrzeciona i nie służy do trzymania przedmiotu obrabianego, dlatego nie może zastąpić uchwytu.
Suport poprzeczny umożliwia ruch narzędzia w kierunku prostopadłym do osi obrotu detalu. Służy do ustawiania głębokości skrawania i wykonywania operacji wymagających ruchu poprzecznego. To zespół prowadzenia narzędzia, a nie element mocowania detalu.
Najczęściej myli się elementy o podobnej funkcji "mocowania" (uchwyt vs imadło) oraz elementy związane z ruchem (wałek pociągowy, suport) z osprzętem wrzeciona. Pomaga zasada: mocowanie detalu = wrzeciono/uchwyt, prowadzenie narzędzia = suport.
Typowe cechy to: masywny element na czole wrzeciona, widoczne szczęki lub gniazda szczęk, okrągły korpus oraz położenie w miejscu, gdzie montuje się detal. Jeśli detal jest "trzymany" i ma się obracać, najczęściej pokazano właśnie uchwyt tokarski.
Kły stosuje się często przy toczeniu dłuższych wałków między kłami, gdy potrzebna jest dobra współosiowość i podparcie. Tuleje zaciskowe wybiera się do detali o małych średnicach i gdy wymagana jest wysoka powtarzalność mocowania. Uchwyt tokarski jest najbardziej uniwersalny, ale nie zawsze najdokładniejszy.
Tak. Niewłaściwie dobrany lub zużyty uchwyt może spowodować wyrwanie detalu podczas obrotu, co jest bardzo niebezpieczne. W praktyce sprawdza się stan szczęk, prawidłowe dokręcenie oraz to, czy detal ma odpowiednią długość mocowania i nie wystaje nadmiernie bez podparcia.
Najlepiej ćwiczyć na zdjęciach i schematach: rozpoznawanie wrzeciona, uchwytu, suportów i elementów posuwów. Pomaga tworzenie krótkich skojarzeń funkcjonalnych (mocowanie vs prowadzenie narzędzia) oraz praca z instrukcją obrabiarki w pracowni. Warto też porównywać podobne elementy (uchwyt–imadło).
info

Około 65% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że rozpoznawany element to uchwyt tokarski, czyli osprzęt tokarki służący do mocowania obrabianego przedmiotu na wrzecionie.

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Uchwyt_tokarski - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Tokarka - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Imad%C5%82o - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Instrukcje obsługi i DTR tokarek dostępnych w pracowni/szkole (rozdziały: budowa, osprzęt, bezpieczeństwo)
  • Podstawowe podręczniki/kompendia z obróbki skrawaniem (tokarki: budowa i osprzęt)
  • Atlasy/ilustrowane katalogi osprzętu obrabiarek (uchwyty tokarskie, kły, oprawki)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego