KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 18.
Część maszyny przedstawioną na rysunku wykonano na
Ilustracja przedstawia metalowy element maszynowy, który jest częścią wykonaną na tokarce uniwersalnej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tokarka uniwersalna służy do wykonywania elementów o kształcie brył obrotowych (np. wałki, tuleje) przez ruch obrotowy przedmiotu i posuw narzędzia. Frezarka, przeciągarka i wiertarka są dobierane do innych typów kształtów/operacji, więc nie pasują do typowych cech elementu toczonego.

Pełne wyjaśnienie:

Rozpoznanie właściwej obrabiarki opiera się na tym, jak powstaje kształt elementu i jakie powierzchnie są dla danej metody typowe. Tokarka uniwersalna jest przeznaczona przede wszystkim do toczenia, czyli obróbki, w której przedmiot obrabiany wykonuje ruch obrotowy, a narzędzie wykonuje posuw. Dzięki temu najłatwiej i najdokładniej wykonuje się na niej powierzchnie obrotowe: średnice zewnętrzne i wewnętrzne, czoła, stożki, rowki obwodowe czy gwinty.

Odpowiedź "tokarce uniwersalnej." jest poprawna, gdy rysunek przedstawia element, którego geometria wskazuje na dominację powierzchni współosiowych i obrotowych (typowy "detal toczony"). W praktyce technik mechanik dobiera tokarkę, gdy kluczowe cechy wyrobu wynikają z obrotu przedmiotu i pracy noża tokarskiego.

Pozostałe propozycje opisują inne obrabiarki i procesy:

  • "frezarce pionowej." – frezowanie wykorzystuje narzędzie wieloostrzowe (frez) i jest typowe dla płaszczyzn, kieszeni, rowków wpustowych, kształtów pryzmatycznych. Wykonanie bryły obrotowej jest możliwe tylko szczególnymi metodami i zwykle nie jest wyborem podstawowym.
  • "przeciągarce." – przeciąganie stosuje się do wykonywania określonych profili (np. wielowypustów, wpustów, kształtów otworów) narzędziem przeciągaczem. To metoda wyspecjalizowana, nie do ogólnego wykonywania typowych powierzchni obrotowych.
  • "wiertarce promieniowej." – wiertarka służy głównie do wykonywania otworów (wiercenie, pogłębianie, rozwiercanie) i prac montażowych. Sama obecność otworu w detalu nie przesądza o wyborze wiertarki jako maszyny do wykonania całej części.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku dominuje symetria osiowa i wymiary średnic, najpierw rozważ tokarkę; jeśli dominują płaszczyzny i kieszenie – frezarkę; jeśli kluczowy jest profil wewnętrzny wykonywany jednym przejściem – przeciągarkę; a jeśli zadanie dotyczy głównie otworów – wiertarkę.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tokarka uniwersalna to obrabiarka przeznaczona głównie do toczenia, czyli obróbki elementów o kształcie obrotowym. Najczęściej wykonuje się na niej wałki, tuleje, stożki, czoła oraz rowki i gwinty. Charakterystyczne jest to, że obraca się przedmiot, a narzędzie wykonuje posuw.
Szukaj cech symetrii osiowej: średnic, promieni, stożków, stopni na wałku oraz wymiarowania "⌀". Jeśli większość powierzchni jest współosiowa i wynika z obrotu elementu, to wskazuje na toczenie. Rysunek elementu pryzmatycznego z płaszczyznami i kieszeniami zwykle sugeruje frezowanie.
Frezarka pionowa najlepiej sprawdza się przy płaszczyznach, rowkach, kieszeniach i kształtach pryzmatycznych. Bryły obrotowe da się wykonywać na frezarce tylko specjalnymi metodami i oprzyrządowaniem, ale w typowej technologii produkcji wybiera się tokarkę, bo zapewnia prostszą kinematykę i lepszą wydajność.
Przeciągarka to obrabiarka do przeciągania, czyli obróbki narzędziem wieloostrzowym (przeciągaczem) o stopniowo rosnących zębach. Stosuje się ją do wykonywania konkretnych profili, np. wielowypustów, wpustów lub kształtów otworów. To proces wyspecjalizowany, a nie ogólny do typowego kształtowania wałków.
Wiertarka promieniowa służy głównie do operacji otworowych: wiercenia, pogłębiania, rozwiercania i gwintowania. Może być użyta do wykonania otworu w detalu, ale zazwyczaj nie jest przeznaczona do nadawania większości cech geometrycznych całej części, zwłaszcza jeśli dominują średnice i powierzchnie obrotowe.
Na tokarce uniwersalnej typowo wykonuje się toczenie zewnętrzne i wewnętrzne, planowanie czoła, toczenie stożków, nacinanie rowków, przecinanie oraz wykonywanie gwintów. W wielu przypadkach można też wykonywać proste operacje otworowe (np. wiercenie w osi) z użyciem uchwytu i konika.
Częsty błąd to wybieranie wiertarki tylko dlatego, że na rysunku jest otwór, mimo że reszta geometrii wskazuje na toczenie. Inny błąd to automatyczne wskazanie frezarki dla każdego detalu z rowkiem, bez sprawdzenia, czy jest to rowek obwodowy (tokarka) czy rowek w płaszczyźnie (frezarka).
Po toczeniu często występują ślady w postaci koncentrycznych "kręgów" lub helisy na powierzchniach obrotowych, wynikające z posuwu noża. Po frezowaniu typowe są ślady równoległych przejść freza na płaszczyźnie oraz charakterystyczne "łuki" po pracy narzędzia. Na rysunku kluczowa jest jednak geometria, nie sama chropowatość.
Przeciąganie wybiera się wtedy, gdy trzeba szybko i powtarzalnie wykonać profil, którego nie da się łatwo uzyskać toczeniem (np. wielowypust wewnętrzny). Toczenie dotyczy głównie powierzchni obrotowych, natomiast przeciąganie jest typowe dla profili kształtowych, zwłaszcza w otworach, wykonywanych jednym przejściem narzędzia.
Najlepiej ćwiczyć na zestawach rysunków: rozpoznawaj, czy detal jest obrotowy czy pryzmatyczny, i przypisuj podstawową maszynę (tokarka/frezarka/wiertarka). Ucz się też, do czego służą procesy specjalne (np. przeciąganie). Na egzaminie analizuj dominujące cechy geometrii, nie pojedynczy szczegół.
info

Statystycznie 56% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tokarka uniwersalna służy do wykonywania elementów o kształcie brył obrotowych (np. wałki, tuleje) przez ruch obrotowy przedmiotu i posuw narzędzia.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Tokarka" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Tokarka (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Frezarka" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Frezarka (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Przeciąganie (obróbka skrawaniem)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeci%C4%85ganie_(obr%C3%B3bka_skrawaniem) (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z obróbki skrawaniem (toczenie, frezowanie, wiercenie) dla technika mechanika
  • Atlas/kompendium obrabiarek i operacji obróbkowych (opis kinematyki i zastosowań)
  • Ćwiczenia z rozpoznawania operacji na podstawie rysunków wykonawczych elementów obrotowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego