Kalkulacja (potocznie: kosztorys) produkcji ma pokazać możliwie pełny koszt wytworzenia wyrobu lub wykonania zlecenia. Dlatego w praktyce obejmuje nie tylko koszty bezpośrednie, lecz także koszty pośrednie.
Koszty bezpośrednie to takie, które da się wprost przypisać do konkretnego wyrobu lub zlecenia, najczęściej:
- materiały bezpośrednie (np. stal, odlewy, półfabrykaty),
- robocizna bezpośrednia (czas pracy przy wytwarzaniu detalu/zespołu).
Koszty pośrednie to wydatki i koszty utrzymania zdolności produkcyjnej, których nie da się prosto "przykleić" do jednej sztuki wyrobu, ale które są konieczne, aby produkcja w ogóle mogła działać. Typowe przykłady to:
- amortyzacja maszyn i urządzeń,
- energia i media,
- utrzymanie ruchu, narzędziownia, części zamienne,
- koszty wydziałowe organizacji pracy (np. nadzór, przygotowanie produkcji).
Odpowiedź "Nie, powinien uwzględniać również pośrednie koszty produkcji, takie jak amortyzacja maszyn." jest właściwa, bo bez tych kosztów wynik kalkulacji byłby zaniżony, a decyzje (cena, rentowność, plan obciążenia maszyn) mogłyby być błędne.
Odpowiedź "Tak, tylko bezpośrednie koszty produkcji są istotne." jest błędna: pomija narzuty i koszty wydziałowe, które realnie obciążają produkcję.
Odpowiedź "Nie, powinien uwzględniać tylko pośrednie koszty produkcji." także jest błędna: ignoruje materiał i robociznę, czyli kluczowe składniki kosztu jednostkowego.
Odpowiedź "Tak, ale tylko w przypadku produkcji na dużą skalę." wprowadza mylące kryterium skali. Koszty pośrednie występują również przy małych seriach (np. amortyzacja nalicza się niezależnie od wielkości partii), a różnić może się jedynie sposób ich rozliczania na sztukę.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy "czy uwzględniać tylko materiał i pracę", zwykle sprawdza rozróżnienie kosztów bezpośrednich i pośrednich oraz świadomość, że pełna kalkulacja obejmuje oba rodzaje kosztów.
