Podstawowy (najbardziej fundamentalny) podział aktów administracyjnych według treści i skutku prawnego to rozróżnienie na akty konstytutywne i deklaratoryjne.
Akt konstytutywny to taki, który tworzy, zmienia albo uchyla stosunek prawny. Skutek prawny powstaje dzięki samemu aktowi organu i co do zasady działa on ex nunc, czyli od momentu wydania.
Decyzja o zmianie nazwiska spełnia te cechy: dopiero po jej wydaniu (i uprawomocnieniu w typowym ujęciu skutków) osoba uzyskuje nowe nazwisko w sensie prawnym. Z tego powodu odpowiedź "konstytutywnym." jest właściwa.
Pozostałe propozycje opisują inne kryteria albo są nieadekwatne:
- "pozytywnym." – to podział według tego, czy organ uwzględnia żądanie strony (pozytywny) czy odmawia (negatywny). Decyzja o zmianie nazwiska może być pozytywna, ale to nie jest klasyfikacja "według treści" w sensie konstytutywny/deklaratoryjny.
- "swobodnym." – to podział według stopnia uznania administracyjnego (związany vs swobodny). W wielu sprawach organ ma pewien margines oceny, ale nie przesądza to o tym, czy akt jest konstytutywny lub deklaratoryjny.
- "wewnętrznym." – to podział według adresata (akty wewnętrzne dotyczą relacji w administracji). Decyzja o zmianie nazwiska jest kierowana do obywatela, więc ma charakter zewnętrzny, nie wewnętrzny.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się zmiana stanu prawnego (np. nadanie, przyznanie, cofnięcie, zmiana nazwiska), najpierw rozważ akt konstytutywny. Gdy akt tylko "stwierdza" uprawnienie wynikające już z ustawy, częściej chodzi o akt deklaratoryjny.
