KWALIFIKACJA ELE5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 33.
Dla instalacji o danych U0 = 230 V, Ia = 100 A i Zs = 3,1 Ω pracującej w układzie TN-C nie jest skuteczna dodatkowa ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym, ponieważ
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W TN-C skuteczność samoczynnego wyłączenia zależy od tego, czy prąd zwarcia wywołany uszkodzeniem osiągnie Ia. Liczymy I = U0/Zs = 230/3,1 ≈ 74 A. Ponieważ 74 A < 100 A, zabezpieczenie nie zadziała dostatecznie szybko, więc impedancja pętli zwarcia jest za duża.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie TN-C podstawowym mechanizmem ochrony przy uszkodzeniu (dotyku pośrednim) jest samoczynne wyłączenie zasilania. Aby wyłączenie nastąpiło, w obwodzie zwarciowym musi popłynąć prąd na tyle duży, by zadziałało zastosowane zabezpieczenie (np. bezpiecznik, wyłącznik nadprądowy). W zadaniu rolę progu zadziałania reprezentuje Ia = 100 A.

Kluczowa jest tu impedancja pętli zwarcia Zs. Im większa Zs, tym mniejszy prąd zwarcia dla danego napięcia. Prąd zwarciowy (w uproszczeniu) wyznaczamy ze wzoru:

I = U0 / Zs

Podstawiamy dane:

I = 230 V / 3,1 Ω ≈ 74 A

Następnie porównujemy wynik z progiem zadziałania:

  • obliczony prąd zwarcia ≈ 74 A,
  • wymagany do zadziałania: Ia = 100 A.

Ponieważ 74 A jest mniejsze niż 100 A, zabezpieczenie nie osiągnie warunków zadziałania (albo zadziała zbyt późno), więc ochrona oparta na szybkim wyłączeniu nie będzie skuteczna. Z tego wynika, że poprawne jest stwierdzenie: "impedancja pętli zwarcia jest za duża".

Pozostałe odpowiedzi nie opisują właściwego kryterium w tym zadaniu:

  • "rezystancja uziomu jest za mała" – mała rezystancja uziomu zwykle poprawia warunki odprowadzenia prądu do ziemi, ale w tym zadaniu skuteczność oceniana jest przez relację Zs i Ia, a nie przez sam uziom.
  • "impedancja sieci zasilającej jest za mała" – mała impedancja źródła zwiększa prąd zwarcia, co sprzyja zadziałaniu zabezpieczenia, więc nie tłumaczy braku skuteczności.
  • "rezystancja izolacji stanowiska jest za duża" – wysoka rezystancja izolacji zmniejsza prądy upływu i zwykle jest korzystna; nie stanowi przyczyny nieskutecznego zadziałania zabezpieczenia nadprądowego w pętli zwarcia.

W praktyce wynik "za duża Zs" często wskazuje na zbyt długie przewody, zbyt mały przekrój, niepewne połączenia lub degradację styków – wszystko to zwiększa impedancję pętli i obniża prąd zwarcia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej stosuje się uproszczenie: I = U0 / Zs. Podstawiasz napięcie względem ziemi U0 oraz impedancję pętli zwarcia Zs. Otrzymany prąd porównujesz z prądem zadziałania zabezpieczenia (Ia), aby ocenić, czy wyłączenie nastąpi wystarczająco szybko.
Bo duża Zs ogranicza prąd zwarcia. Gdy prąd jest zbyt mały, zabezpieczenie nadprądowe może nie zadziałać lub zadziała z opóźnieniem. Wtedy część przewodząca dostępna może długo pozostawać pod niebezpiecznym napięciem dotykowym.
Ia to prąd, przy którym dane zabezpieczenie spełnia warunek zadziałania (czyli zapewnia wymagane wyłączenie). W zadaniu porównuje się obliczony prąd zwarcia z Ia. Jeśli prąd zwarcia jest mniejszy niż Ia, ochrona przez wyłączenie jest nieskuteczna.
Najczęściej: zbyt długi obwód, za mały przekrój przewodów, luźne lub skorodowane zaciski, niepewne połączenia przewodu PEN, uszkodzenia przewodów oraz błędy montażowe. Każdy taki problem zwiększa impedancję pętli i zmniejsza prąd zwarciowy.
Nie zawsze. Mała rezystancja uziomu zwykle jest korzystna, ale w zadaniach dotyczących TN kluczowy bywa warunek zadziałania zabezpieczenia zależny od Zs i Ia. Sam uziom może nie rozwiązać problemu, gdy pętla zwarcia ma zbyt dużą impedancję.
Zs dotyczy całej pętli zwarciowej widzianej z miejsca uszkodzenia (źródło + przewody + połączenia). "Impedancja sieci" bywa rozumiana tylko jako część po stronie zasilania. W praktyce pomiar Zs obejmuje sumaryczny efekt, który decyduje o prądzie zwarcia.
Gdy sprawdzasz warunek wyłączenia bez liczenia I osobno. Zależność można zapisać jako porównanie: czy U0 jest wystarczające, aby przy danej Zs uzyskać prąd co najmniej Ia. To tylko inny zapis tego samego sprawdzenia skuteczności.
Typowe pomyłki to: odwrócenie wzoru (Zs/U0 zamiast U0/Zs), nieuwzględnienie jednostek, brak porównania wyniku z Ia, mylenie Zs z rezystancją uziomu oraz ocenianie "na oko" na podstawie słów w odpowiedziach zamiast na podstawie obliczeń.
W zadaniach egzaminacyjnych dla TN kluczowe jest zapewnienie samoczynnego wyłączenia przez właściwe Zs i dobór zabezpieczeń. Sama "izolacja stanowiska" nie zastępuje wymaganego wyłączenia przy uszkodzeniu i nie jest kryterium ocenianym wzorem z U0, Ia i Zs.
Możesz policzyć w pamięci przybliżenie: podziel U0 przez Zs, aby dostać prąd zwarcia. Jeśli wynik jest mniejszy niż Ia, to Zs jest funkcjonalnie "za duża" (prąd za mały). Jeśli wynik jest większy niż Ia, warunek zadziałania jest spełniony.
info

Około 53% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "W TN-C skuteczność samoczynnego wyłączenia zależy od tego, czy prąd zwarcia wywołany uszkodzeniem osiągnie Ia."

Źródła:

  • IEC 60364-4-41 (Electrical installations of buildings / Low-voltage electrical installations) – zasady ochrony dla samoczynnego wyłączenia zasilania i zależność Zs, U0 oraz prądu zadziałania zabezpieczenia
  • PN-HD 60364-4-41 (Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa – Ochrona przed porażeniem elektrycznym) – warunek związany z impedancją pętli zwarcia i zadziałaniem zabezpieczeń

Materiały:

  • Materiały szkolne z ochrony przeciwporażeniowej (TN, TT, IT; SWZ; Zs)
  • Instrukcje wykonywania pomiarów impedancji pętli zwarcia i interpretacji wyników
  • Zadania rachunkowe: dobór zabezpieczenia na podstawie Ia i obliczonego prądu zwarcia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego